Nierzadko zastanawiamy si\u0119, czy teorie z zakresu nauk spo\u0142ecznych powsta\u0142e dziesi\u0105tki lub setki lat temu mog\u0105 by\u0107 przydatne w analizie wsp\u00f3\u0142czesnych zjawisk. Problem ten dotyczy tak\u017ce teorii ekonomicznych, kt\u00f3re tworz\u0105 nauk\u0119 ekonomii nie w drodze bezpo\u015bredniej kumulacji wiedzy poprzez zast\u0119powanie starych koncepcji nowymi, lecz przez wsp\u00f3\u0142istnienie obok siebie r\u00f3\u017cnych szk\u00f3\u0142. W zale\u017cno\u015bci od okresu dany nurt ekonomii staje si\u0119 paradygmatem, czyli dominuj\u0105cym podej\u015bciem w\u015br\u00f3d uczonych. Aktualne uwarunkowania gospodarcze sprzyjaj\u0105 \u201epopularno\u015bci\u201d raz jednej szko\u0142y, a raz innej, co wida\u0107 wyra\u017anie na przyk\u0142adzie dominacji ekonomii neoklasycznej o wolnorynkowym charakterze do kryzysu z 1929 roku, kt\u00f3ra ust\u0105pi\u0142a postuluj\u0105cej interwencjonizm rz\u0105dowy ekonomii keynesowskiej wypartej z kolei przez monetaryzm przywracaj\u0105cy znaczenie rynkowi z powodu inflacji lat 70\u2019 XX \u2013 wieku.<\/p>\n
Ekonomia neoklasyczna powsta\u0142a w latach 1871-1891 jako wynik po\u0142\u0105czenia dorobku rewolucji marginalistycznej z 1871 roku, kt\u00f3ra traktowa\u0142a potrzeby konsument\u00f3w jako \u017ar\u00f3d\u0142o warto\u015bci (ceny) produkt\u00f3w i wcze\u015bniejszych pogl\u0105d\u00f3w ekonomist\u00f3w klasycznych wskazuj\u0105cych na prac\u0119 (koszty produkcji) jako czynnik determinuj\u0105cy ceny. Od tego momentu prawo popytu i poda\u017cy sta\u0142o si\u0119 oczywiste, przyjmuj\u0105c jednocze\u015bnie rol\u0119 argumentu na rzecz skuteczno\u015bci dzia\u0142ania mechanizmu rynkowego. Szko\u0142a ta opisywa\u0142a wi\u0119c gospodark\u0119 rynkow\u0105, kt\u00f3rej pocz\u0105tki si\u0119gaj\u0105 ostatnich dekad XVIII wieku, gdy rozpoczyna\u0142a si\u0119 industrializacja Wielkiej Brytanii, a klasyczne postulaty liberalizacji handlu zosta\u0142y zrealizowane do po\u0142owy wieku XIX, przynosz\u0105c wzrost poziomu \u017cycia materialnego spo\u0142ecze\u0144stw Europy Zachodniej (PKB per capita Wielkiej Brytanii pomi\u0119dzy 1700 rokiem a 1870 potroi\u0142o si\u0119, podczas gdy wska\u017anik ten dla Europy Wschodniej wzr\u00f3s\u0142 tylko o po\u0142ow\u0119). Przekonanie neoklasyk\u00f3w o skuteczno\u015bci rynku w alokacji zasob\u00f3w mia\u0142o swoje uzasadnienie.<\/p>\n
Utrata powy\u017cszego prze\u015bwiadczenia przysz\u0142a wraz z kryzysem 1929 roku, gdy pierwszy raz w historii zmierzono si\u0119 z problemem masowego bezrobocia (np. poziom bezrobocia w Belgii w 1934 wyni\u00f3s\u0142 18%) wywo\u0142anego przez krach gie\u0142dowy wi\u0105zany z panik\u0105 inwestor\u00f3w-amator\u00f3w, kt\u00f3rych krytykowa\u0142 w 1936 roku J. M. Keynes. Pomijam tu alternatywne wyja\u015bnienia \u017ar\u00f3de\u0142 kryzysu, poniewa\u017c b\u0119d\u0105 one tematem kolejnego artyku\u0142u, natomiast tu istotnym wydaje si\u0119 fakt, i\u017c powszechnie uwierzono w zawodno\u015b\u0107 rynku, co prze\u0142o\u017cy\u0142o si\u0119 na og\u00f3lny klimat polityki gospodarczej po drugiej wojnie \u015bwiatowej. Nawet w krajach kapitalistycznych dominowa\u0142 pogl\u0105d, \u017ce rz\u0105d powinien ingerowa\u0107 w mechanizm rynkowy, wprowadzaj\u0105c regulacje i realizuj\u0105c odpowiedni\u0105 polityk\u0119 fiskaln\u0105, aby zapobiega\u0107 zgubnym skutkom wahania koniunktury w postaci spadku produkcji i zatrudnienia.<\/p>\n
Ekspansywna polityka fiskalna Stan\u00f3w Zjednoczonych obok innych czynnik\u00f3w przyczyni\u0142a si\u0119 w du\u017cej mierze do \u015bwiatowej inflacji lat 70\u2019 XX wieku, kt\u00f3ra pojawi\u0142a si\u0119 jeszcze przed kryzysem naftowym (w 1970 roku wynosi\u0142a ju\u017c 5,8%). Naturalnym sta\u0142o si\u0119 poszukiwanie nowego paradygmatu w ekonomii, gdy\u017c szko\u0142a keynesowska, podobnie jak poprzednio ekonomia neoklasyczna, zosta\u0142a skompromitowana. Monetaryzm rozwijany przez M. Friedmana od 1956 roku pojawi\u0142 si\u0119 jako nowe i jednocze\u015bnie stare podej\u015bcie, gdy\u017c stanowi on modyfikacj\u0119 nurtu neoklasycznego z naciskiem na za\u0142o\u017cenie stabilno\u015bci sektora prywatnego wobec destabilizuj\u0105cej roli pa\u0144stwa, realizuj\u0105cego b\u0142\u0119dn\u0105 polityk\u0119 monetarn\u0105 oraz sprzyjaj\u0105c\u0105 inflacji polityk\u0119 fiskaln\u0105. Odt\u0105d deregulacja i prywatyzacja to nowe narz\u0119dzia polityki gospodarczej polegaj\u0105cej na wycofywaniu si\u0119 rz\u0105du z gospodarki.<\/p>\n
W obecnych niespokojnych czasach pozostaje nam obserwacja i refleksja nad dorobkiem poprzednich pokole\u0144 ekonomist\u00f3w. Mo\u017cna przyj\u0105\u0107, \u017ce teorie z przesz\u0142o\u015bci maj\u0105 potencja\u0142 jako narz\u0119dzie pomocne w wyja\u015bnianiu bie\u017c\u0105cych wydarze\u0144. W zasadzie zawsze \u201eto, co zmienne dawa\u0142o si\u0119\u00a0 przecie\u017c uchwyci\u0107 i okre\u015bli\u0107 jedynie na tle tego, co si\u0119 powtarza, powraca, znaczy kolejne etapy nieodwracalnego przebiegu.\u201d Cykliczno\u015b\u0107 zjawisk, nie tylko gospodarczych, ale przede wszystkim przyrodniczych, jest faktem, wobec tego naturaln\u0105 rzecz stanowi dostrzeganie podobie\u0144stw pomi\u0119dzy pewnymi aspektami przesz\u0142o\u015bci i wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci, chocia\u017c nigdy nie uznamy ich za to\u017csame. W dodatku \u201edla badacza zjawisk specyficznie <ludzkich>, zjawisk \u015bwiadomo\u015bci \u2013 zbiorowej czy indywidualnej \u2013 same fakty s\u0105 r\u00f3wnie istotne jak sposoby ich rozumienia , ich komentowania.\u201d My\u015bl ekonomiczna jawi si\u0119 zatem jako spos\u00f3b rozumienia gospodarki danej epoki, kt\u00f3ra nosi znamiona przesz\u0142o\u015bci oraz elementy zapowiedzi przysz\u0142o\u015bci, wi\u0119c \u201estare\u201d koncepcje jako komentarz do \u00f3wczesnych zjawisk warunkuj\u0105cych tera\u017aniejszo\u015b\u0107 przyczyniaj\u0105 si\u0119 do g\u0142\u0119bszego rozumienia obecnej rzeczywisto\u015bci.\u00a0<\/p>\n
Ma\u0142gorzata Korczyk<\/p>\n
Bibliografia:<\/strong> <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Nierzadko zastanawiamy si\u0119, czy teorie z zakresu nauk spo\u0142ecznych powsta\u0142e dziesi\u0105tki lub setki lat temu mog\u0105 by\u0107 przydatne w analizie wsp\u00f3\u0142czesnych zjawisk. Problem ten dotyczy tak\u017ce teorii ekonomicznych, kt\u00f3re tworz\u0105 nauk\u0119 ekonomii nie w drodze bezpo\u015bredniej kumulacji wiedzy poprzez zast\u0119powanie starych koncepcji nowymi, lecz przez wsp\u00f3\u0142istnienie obok siebie r\u00f3\u017cnych szk\u00f3\u0142. W zale\u017cno\u015bci od okresu dany…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[23],"tags":[],"class_list":["post-115","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-bez-kategorii-pl"],"yoast_head":"\n
\nBartkowiak R. (2019), Historia my\u015bli ekonomicznej, PWE, Warszawa.
\nKorczyk M. (2019), Wp\u0142yw prawa rynk\u00f3w Saya na rozw\u00f3j ekonomii g\u0142\u00f3wnego nurtu, SGH, Warszawa.
\nKorczyk M. (2022), M\u0142ynarski vs Triffin: jeden czy dwa dylematy?, [w:] System z Bretton Woods i jego dziedzictwo. Od pieni\u0105dza z\u0142otego do cyfrowego, red. Bartkowiak R. , Ostaszewski J., Pola\u0144ski Z., SGH, Warszawa.
\nMaddison A. (2007), Contours of the World Economy I-2030 AD. Essays in Macro-Economic History, Oxford University Press.
\nPor\u0119bski M. (1989), Granica Wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci 1909-1925, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa.<\/p>\n