Niniejsza ksi\u0105\u017cka, po\u015bwi\u0119cona dorobkowi Janusza Gedymina Zieli\u0144skiego, jest wa\u017cna nie tylko z powodu warto\u015bci, jak\u0105 niesie wspomnienie wybitnego polskiego ekonomisty, lecz tak\u017ce ze wzgl\u0119du na aktualno\u015b\u0107 niekt\u00f3rych poruszanych przez niego zagadnie\u0144. Fakt, \u017ce J.G. Zieli\u0144ski wsp\u00f3\u0142tworzy\u0142 jedyn\u0105 w polskiej my\u015bli szko\u0142\u0119 ekonomii \u2013 szko\u0142\u0119 wakarowsk\u0105 \u2013 nadaje mu szczeg\u00f3lnego znaczenia w kontek\u015bcie wk\u0142adu Szko\u0142y G\u0142\u00f3wnej Handlowej (wcze\u015bniej SGPiS) w rozw\u00f3j teorii ekonomii.<\/p>\n
Mo\u017ce si\u0119 wydawa\u0107, \u017ce prace polskiego ekonomisty badaj\u0105cego gospodark\u0119 socjalistyczn\u0105 s\u0105 pozbawione uniwersalnego charakteru. Okazuje si\u0119 jednak, \u017ce tak nie jest, gdy\u017c J.G. Zieli\u0144ski w swoich rozwa\u017caniach nawi\u0105za\u0142 m.in. do sporu pomi\u0119dzy Ludwigiem von Misesem a Oskarem Langem, kt\u00f3ry dotyczy\u0142 mo\u017cliwo\u015bci racjonalnego rachunku ekonomicznego w socjalizmie. Podej\u015bcie J.G. Zieli\u0144skiego do kwestii asymetrii informacji mo\u017ce wzbudzi\u0107 zainteresowanie wsp\u00f3\u0142czesnego czytelnika. W niniejszej ksi\u0105\u017cce przedstawiono tak\u017ce jego pogl\u0105dy dotycz\u0105ce zagro\u017ce\u0144 wynikaj\u0105cych z monopolizacji gospodarki kapitalistycznej, kt\u00f3re wpisuj\u0105 si\u0119 w spos\u00f3b postrzegania kapitalizmu m.in. przez J.K. Galbraitha. Troska o miejsce jednostki w gospodarce zdominowanej przez wielkie organizacje jest wsp\u00f3lna dla obu autor\u00f3w i kwestia ta nie traci na aktualno\u015bci.<\/p>\n
Zainteresowania badawcze J.G. Zieli\u0144skiego obejmowa\u0142y przede wszystkim specyfik\u0119 gospodarki PRL i ta cz\u0119\u015b\u0107 jego dorobku odnosi si\u0119 wy\u0142\u0105cznie do przesz\u0142o\u015bci. Zas\u0142uguje jednak na uwag\u0119, gdy\u017c zawiera wyja\u015bnienie \u017ar\u00f3de\u0142 braku efektywno\u015bci gospodarki centralnie planowanej.<\/p>\n
Zastosowanie przez Aleksego Wakara i J.G. Zieli\u0144skiego narz\u0119dzi ekonomii neoklasycznej do wykazania braku mo\u017cliwo\u015bci efektywnej alokacji zasob\u00f3w w ramach rachunku bezpo\u015bredniego w gospodarce centralnie planowanej stanowi\u0142o oryginalne podej\u015bcie do badania \u00f3wczesnego systemu gospodarczego. Argumenty podniesione przez wakarowc\u00f3w s\u0105 istotne tak\u017ce dzi\u015b, poniewa\u017c dyskusja o wadach i zaletach centralnego planowania nie sko\u0144czy\u0142a si\u0119 wraz z upadkiem socjalizmu w krajach Europy Wschodniej. W szczeg\u00f3lno\u015bci ekonomi\u015bci m\u0142odszego pokolenia powinni rozumie\u0107 specyfik\u0119 gospodarki centralnie planowanej, aby nie dosz\u0142o do pr\u00f3b jej przywr\u00f3cenia. Dlatego prace wakarowc\u00f3w, w tym J.G. Zieli\u0144skiego, stanowi\u0105 niezast\u0105pione \u017ar\u00f3d\u0142o wiedzy. Badali oni gospodark\u0119 socjalistyczn\u0105 tak\u0105, jaka by\u0142a, a nie tak\u0105, jak\u0105 chcieli widzie\u0107 \u00f3wcze\u015bni przyw\u00f3dcy polityczni. Za swoje podej\u015bcie J.G. Zieli\u0144ski zap\u0142aci\u0142 wysok\u0105 cen\u0119 w postaci wykluczenia ze \u015brodowiska naukowego SGPiS oraz brutalnego wyrzucenia z Polski wraz z zakazem powrotu.<\/p>\n
Obiektywny stosunek J.G. Zieli\u0144skiego do obserwowanych przez niego zjawisk zar\u00f3wno w gospodarce socjalistycznej, jak i kapitalistycznej sprawia, \u017ce jego prace nie maj\u0105 jednostronnego charakteru, gdy\u017c wskazuj\u0105 na konieczno\u015b\u0107 poszukiwania \u201ez\u0142otego \u015brodka\u201d w wyp\u0142ywaj\u0105cej z teorii polityce gospodarczej. Analizuj\u0105c wady centralnego planowania, J.G. Zieli\u0144ski nie popad\u0142 w idealizowanie kapitalizmu jako wzorca gospodarczego. Zwraca\u0142 tak\u017ce uwag\u0119 na aspekt spo\u0142eczny przyjmowania danej polityki gospodarczej. Gospodarka kapitalistyczna jest efektywniejsza od gospodarki socjalistycznej, a przedsi\u0119biorstwa prywatne marnotrawi\u0105 mniej zasob\u00f3w ni\u017c pa\u0144stwowe. Kwestia ta jest niemal bezsporna. Nie istnieje jednak system doskona\u0142y, na co zwraca\u0142 uwag\u0119 J.G. Zieli\u0144ski.\u015awiadomo\u015b\u0107 ta powinna zmusza\u0107 ekonomist\u00f3w do udoskonalania istniej\u0105cych system\u00f3w z uwzgl\u0119dnieniem bie\u017c\u0105cych uwarunkowa\u0144.<\/p>\n
Prace J.G. Zieli\u0144skiego zawieraj\u0105 warto\u015bciowe my\u015bli, kt\u00f3re z powodu ich obecno\u015bci w publikacjach dotycz\u0105cych gospodarki socjalistycznej, mog\u0142yby zosta\u0107 zapomniane. Jego krytyczne uj\u0119cie problem\u00f3w zar\u00f3wno socjalizmu, jak i kapitalizmu zas\u0142uguje na zaprezentowanie szerokiemu gronu odbiorc\u00f3w w szczeg\u00f3lno\u015bci dlatego, \u017ce w krajach Europy Wschodniej pozostaj\u0105 \u017cywe wspomnienia socjalizmu \u2013 zar\u00f3wno pozytywne, jak i negatywne. Spo\u0142ecze\u0144stwa tej cz\u0119\u015bci Europy s\u0105 podatne na manipulacje zwi\u0105zane z ocen\u0105 transformacji gospodarczej lat 90. XX wieku. Politycy wykorzystuj\u0105 fakt, \u017ce nie wszystkie grupy spo\u0142eczne skorzysta\u0142y na przej\u015bciu od socjalizmu do kapitalizmu, wskazuj\u0105c winnych takiej sytuacji, czyli wielkie korporacje, kt\u00f3re dzi\u0119ki zasobom kapita\u0142u zdoby\u0142y siln\u0105 pozycj\u0119 na nowych rynkach. Obiektywne spojrzenie J.G. Zieli\u0144skiego na problematyk\u0119 roli wielkich przedsi\u0119biorstw w gospodarce stanowi wa\u017cny wk\u0142ad w dyskusj\u0119 o granicach rynku, ale te\u017c o s\u0142abych stronach zarz\u0105dzania przedsi\u0119biorstwami przez urz\u0119dnik\u00f3w.<\/p>\n
J.G. Zieli\u0144ski to posta\u0107 inspiruj\u0105ca nie tylko jako ekonomista, lecz tak\u017ce jako cz\u0142owiek, kt\u00f3ry pomimo przeciwno\u015bci losu i osobistych tragedii po\u015bwi\u0119ci\u0142 swoje \u017cycie poszukiwaniu naukowej prawdy.<\/p>\n
\u201eDucha czas\u00f3w\u201d oraz sytuacj\u0119 J.G. Zieli\u0144skiego oddaj\u0105 s\u0142owa przychylnego mu Edwarda Lipi\u0144skiego: \u201eBy\u0107 wyrzuconym, odrzuconym, \u015bciganym, znienawidzonym, otoczonym niech\u0119ci\u0105 otoczenia \u2013 r\u00f3wna si\u0119 \u015bmierci osobowo\u015bci. Cz\u0142owiek nie mo\u017ce \u017cy\u0107 izolowany od innych. (\u2026) Dlatego tak gro\u017ane dla rozwoju kultury s\u0105 systemy totalne, traktuj\u0105ce my\u015bl\u0105cego inaczej jako \u015bmiertelnego wroga, kt\u00f3rego wyrzuca si\u0119 poza spo\u0142eczno\u015b\u0107, skazuje na \u015bmier\u0107 cywiln\u0105, pozbawia prawa stowarzyszania z innymi dla przejawiania swojego sposobu my\u015blenia i dzia\u0142ania. Totalizm, daj\u0105cy jednostce absolutne prawo bezapelacyjnego decydowania o formach \u017cycia i kierunkach rozwoju kultury i polityki, wsparty na s\u0142u\u017calczej biurokracji, zubo\u017ca spo\u0142eczno\u015b\u0107, niszczy zasoby potencjalnych mo\u017cliwo\u015bci rozwojowych. Kto jest kierowany, jest bierny. Swoboda decyzji budzi aktywno\u015b\u0107. Autonomia dzia\u0142ania jednostki, grupy, zrzeszenia, narodu \u2013 to za\u0142o\u017cenie wszelkiego tw\u00f3rczego, dynamicznego rozwoju. Has\u0142a: wr\u00f3g religijny, wr\u00f3g rasowy, wr\u00f3g polityczny \u2013 to postawy sprzeczne z zasad\u0105 rozwoju poj\u0119tego jako doskonalenie si\u0119, tworzenie nowych kwalifikacji, nowych jako\u015bci, z zasad\u0105 wielostronno\u015bci, dope\u0142niania si\u0119, konfrontacji, dialogu, relatywizmu. Absolutyzowanie wiary, pogl\u0105d\u00f3w i postaw zawiera elementy parali\u017cu spo\u0142ecznego, choroby, \u015bmierci\u201d<\/strong> (Lipi\u0144ski, 1981). Niniejsza ksi\u0105\u017cka ma na celu przede wszystkim uchronienie my\u015bli J.G. Zieli\u0144skiego od zapomnienia. W zwi\u0105zku z tym, obok analizy wybranych fragment\u00f3w dorobku J.G. Zieli\u0144skiego oraz jego miejsca w ekonomii wakarowskiej (rozdzia\u0142 drugi), zawarto w rozdziale pi\u0105tym oryginalne teksty ekonomisty, kt\u00f3re uznano za interesuj\u0105ce z perspektywy wsp\u00f3\u0142czesnych problem\u00f3w teoretycznych. Teksty te zawieraj\u0105 m.in. rozwa\u017cania nad zagadnieniami z zakresu ekonomii dobrobytu, a tak\u017ce poruszaj\u0105 tematyk\u0119 zawodno\u015bci rynku.<\/p>\n Wa\u017cn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 niniejszej pracy stanowi\u0105 wspomnienia wybitnych polskich ekonomist\u00f3w inspiruj\u0105cych si\u0119 dorobkiem J.G. Zieli\u0144skiego, jak prof. Paul H. Dembi\u0144ski oraz wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cych z nim jak prof. Andrzej K. Ko\u017ami\u0144ski i prof. Urszula Grzelo\u0144ska, kt\u00f3rzy byli wraz z nim uczniami Aleksego Wakara, wi\u0119c tworzyli jedyn\u0105 polsk\u0105 szko\u0142\u0119 ekonomii. Z kolei prof. Adam Lipowski i Waldemar Kuczy\u0144ski pracowali z J.G. Zieli\u0144skim nad obiektywnym, lecz kontrowersyjnym z punktu widzenia w\u0142adz PRL, podr\u0119cznikiem do ekonomii socjalizmu. Niedoszli wsp\u00f3\u0142autorzy zostali okre\u015bleni przez S\u0142u\u017cb\u0119 Bezpiecze\u0144stwa jako prezentuj\u0105cy postaw\u0119 \u201eantysocjalistyczn\u0105\u201d. Teksty zosta\u0142y zaprezentowane w kolejno\u015bci alfabetycznej (rozdzia\u0142 trzeci).<\/p>\n Z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 sytuacji \u017cyciowej J.G. Zieli\u0144skiego opisuj\u0105 s\u0142owa jego \u017cony Marty Zieli\u0144skiej, kt\u00f3ra ukaza\u0142a dylematy, przed jakimi stawa\u0142 jej m\u0105\u017c, decyduj\u0105c si\u0119 na wyb\u00f3r naukowej \u015bcie\u017cki kariery w PRL. Zamieszczony list ekonomisty do Ambasadora PRL w Wielkiej Brytanii, w kt\u00f3rym J.G. Zieli\u0144ski opisa\u0142 spos\u00f3b, w jaki wyrzucono go z \u017con\u0105 z Polski, pokazuje konsekwencje poszukiwania prawdy o systemie trwaj\u0105cym dzi\u0119ki zak\u0142amywaniu rzeczywisto\u015bci.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Niniejsza ksi\u0105\u017cka, po\u015bwi\u0119cona dorobkowi Janusza Gedymina Zieli\u0144skiego, jest wa\u017cna nie tylko z powodu warto\u015bci, jak\u0105 niesie wspomnienie wybitnego polskiego ekonomisty, lecz tak\u017ce ze wzgl\u0119du na aktualno\u015b\u0107 niekt\u00f3rych poruszanych przez niego zagadnie\u0144. Fakt, \u017ce J.G. Zieli\u0144ski wsp\u00f3\u0142tworzy\u0142 jedyn\u0105 w polskiej my\u015bli szko\u0142\u0119 ekonomii \u2013 szko\u0142\u0119 wakarowsk\u0105 \u2013 nadaje mu szczeg\u00f3lnego znaczenia w kontek\u015bcie wk\u0142adu Szko\u0142y G\u0142\u00f3wnej…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[23],"tags":[],"class_list":["post-170","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-bez-kategorii-pl"],"yoast_head":"\n
\nJ.G. Zieli\u0144ski \u017cy\u0142 i pracowa\u0142 w trudnych warunkach, gdy w\u0142adza pa\u0144stwowa pr\u00f3bowa\u0142a okre\u015bla\u0107 kierunek rozwoju nauki i wszelkiej dzia\u0142alno\u015bci intelektualnej. Antagonizowa\u0142a poszczeg\u00f3lne grupy spo\u0142eczne, co u\u0142atwia\u0142o wyeliminowanie ze \u015brodowiska naukowego os\u00f3b, kt\u00f3re traktowa\u0142y sceptycznie istniej\u0105cy system polityczno-gospodarczy. Nie odnoszono si\u0119 do argument\u00f3w uczonych, lecz formu\u0142owano wobec nich oskar\u017cenia odpowiadaj\u0105ce ksenofobicznym nastrojom spo\u0142ecznym. J.G. Zieli\u0144ski sta\u0142 si\u0119 jedn\u0105 z ofiar nagonki antysemickiej 1968 roku, w ramach kt\u00f3rej zarzucono mu wsp\u00f3\u0142prac\u0119 ze \u015brodowiskami syjonistycznymi. Dzia\u0142ania w\u0142adzy doprowadzi\u0142y do utraty przez Polsk\u0119 ogromnego potencja\u0142u naukowego reprezentowanego m.in. przez J.G. Zieli\u0144skiego. Kwestia ta jest poruszona w rozdziale pierwszym stanowi\u0105cym przedruk szkicu do biografii autorstwa prof. Urszuli Grzelo\u0144skiej ze zbioru prac J.G. Zieli\u0144skiego pt. Rachunek ekonomiczny i zarz\u0105dzanie w gospodarce socjalistycznej. Wyb\u00f3r prac(1989).<\/p>\n