\u017bycie gospodarcze, jak przyroda, ma jednak swoje prawa i cud\u00f3w nie zna. Odbudowa kraju przy pomocy druku pieni\u0105dza papierowego by\u0142a procesem sztucznym, nerwowym. Pieni\u0105dz papierowy by\u0142 jak morfina, kt\u00f3ra podnieca i przez to pozwala na\u00a0 szybkie i wielkie rezultaty chwilowe, ale p\u00f3\u017aniej nast\u0119puje reakcja. Nasz kryzys obecny jest w\u0142a\u015bnie tak\u0105 reakcj\u0105.\u00a0<\/p>\n
Feliks M\u0142ynarski<\/p>\n
<\/p>\n
Abstrakt<\/strong><\/p>\n Dylemat Triffina pomimo upadku systemu z Bretton Woods nadal stanowi wa\u017cn\u0105 konstrukcj\u0119 teoretyczn\u0105, kt\u00f3ra dotyczy zagro\u017ce\u0144 wynikaj\u0105cych z u\u017cywania waluty danego kraju jako waluty rezerwowej przez reszt\u0119 \u015bwiata, gdy\u017c dolar ameryka\u0144ski nadal jest g\u0142\u00f3wn\u0105 walut\u0105 rezerwow\u0105.<\/p>\n W literaturze istnieje przekonanie, \u017ce dylemat Triffina nale\u017ca\u0142oby nazywa\u0107 dylematem M\u0142ynarskiego ze wzgl\u0119du na zapo\u017cyczenie przez Roberta Triffina od polskiego ekonomisty pogl\u0105du na wadliwo\u015b\u0107 systemu dewizowo-z\u0142otego. Celem niniejszego artyku\u0142u jest odpowied\u017a na pytanie, czy tre\u015b\u0107 dylematu Triffina pokrywa si\u0119 z tre\u015bci\u0105 dylematu M\u0142ynarskiego. Analizie zosta\u0142o poddane dzie\u0142o, na kt\u00f3re powo\u0142uj\u0105 si\u0119 badacze w kontek\u015bcie pochodzenia powy\u017cszego dylematu, czyli \u201eGold and Central Banks\u201d z 1929 roku Feliksa M\u0142ynarskiego oraz\u00a0 jego \u201eThe Functioning of the Gold Standard\u201d z 1931 roku b\u0119d\u0105ce punktem odniesienia R. Triffina\u00a0 w wydanej w 1960 roku ksi\u0105\u017cce pt. \u201eGold and the Dollar Crisis\u201d.<\/p>\n Okazuje si\u0119, i\u017c dylemat Triffina nie mo\u017ce by\u0107 nazywany dylematem M\u0142ynarskiego, gdy\u017c ten drugi okaza\u0142 si\u0119 paradoksem, co oznacza, \u017ce koncepcje te nie s\u0105 to\u017csame. Dylemat Triffina w pewnym stopniu stanowi rozwini\u0119cie powy\u017cszego paradoksu, poniewa\u017c odnosi si\u0119 do problem\u00f3w zagro\u017cenia wymienialno\u015bci dolara na z\u0142oto oraz ograniczenia p\u0142ynno\u015bci kraj\u00f3w z walut\u0105 dewizowo-z\u0142ot\u0105. Natomiast paradoks M\u0142ynarskiego ukazywa\u0142, \u017ce pozornie inflacyjny system walutowy spowodowa\u0142 deflacj\u0119. Obydwaj ekonomi\u015bci postulowali reform\u0119 systemu dewizowo-z\u0142otego.\u00a0 By\u0107 mo\u017ce specjalne transakcje F. M\u0142ynarskiego stanowi\u0142y inspiracj\u0119 dla stworzenia specjalnych praw ci\u0105gnienia, b\u0119d\u0105c sposobem konwertowania rezerw walutowych na prawa do z\u0142ota oraz generowania kredytu dla kraju o ujemnym bilansie p\u0142atniczym.<\/p>\n Wst\u0119p<\/strong><\/p>\n Dylemat Triffina pomimo upadku systemu z Bretton Woods nadal stanowi wa\u017cn\u0105 konstrukcj\u0119 teoretyczn\u0105, kt\u00f3ra dotyczy zagro\u017ce\u0144 wynikaj\u0105cych z u\u017cywania waluty danego kraju jako waluty rezerwowej przez reszt\u0119 \u015bwiata. Koncepcja ta stanowi r\u00f3wnie\u017c argument w dyskusji odno\u015bnie do potrzeby stworzenia \u201eprawdziwej\u201d mi\u0119dzynarodowej waluty uniezale\u017cniaj\u0105cej globaln\u0105 gospodark\u0119 od polityki pieni\u0119\u017cnej jednego kraju, na kt\u00f3ry powo\u0142a\u0142 si\u0119 m.in. by\u0142y szef chi\u0144skiego banku centralnego Zhou Xiaochuan (Maes 2021, s. XIX). Podkre\u015bli\u0142 on, i\u017c w sferze polityki gospodarczej kraj emituj\u0105cy walut\u0119 rezerwow\u0105 zawsze stoi przed wyborem pomi\u0119dzy osi\u0105ganiem cel\u00f3w wewn\u0119trznych a zaspokojeniem mi\u0119dzynarodowego popytu na walut\u0119 rezerwow\u0105[1]. Jednak dolar ameryka\u0144ski nadal jest g\u0142\u00f3wn\u0105 walut\u0105 rezerwow\u0105, co powinno wi\u0105za\u0107 si\u0119\u00a0 przede wszystkim z zaufaniem do zaplecza politycznego Stan\u00f3w Zjednoczonych oraz ich stabiln\u0105 gospodark\u0105 (Balicki 2013, s. 107).<\/p>\n W literaturze istnieje przekonanie, \u017ce dylemat Triffina nale\u017ca\u0142oby nazywa\u0107 dylematem M\u0142ynarskiego ze wzgl\u0119du na zapo\u017cyczenie przez Roberta Triffina od polskiego ekonomisty pogl\u0105du na wadliwo\u015b\u0107 systemu dewizowo-z\u0142otego[2] (Eichengreen, Flandreau 2016, s. 298). Wobec tego celem niniejszego artyku\u0142u jest odpowied\u017a na pytanie, czy tre\u015b\u0107 dylematu Triffina pokrywa si\u0119 z tre\u015bci\u0105 dylematu M\u0142ynarskiego. Tre\u015b\u0107 jest rozumiana w tym przypadku jako to, co stanowi istot\u0119, sens omawianej teorii[3]. Powy\u017csze zostanie sprawdzone drog\u0105 t\u0142umaczenia genetycznego, aby poprzez ukazanie ewolucji brzmienia koncepcji na\u015bwietli\u0107 genez\u0119 dylematu Triffina. Z kolei za spraw\u0105 t\u0142umaczenia przyczynowego zostanie uwzgl\u0119dniony wp\u0142yw uwarunkowa\u0144 gospodarczych na pogl\u0105dy autor\u00f3w, co pozwoli wyja\u015bni\u0107 ewentualne r\u00f3\u017cnice[4].<\/p>\n Analizie zostanie poddane dzie\u0142o, na kt\u00f3re powo\u0142uj\u0105 si\u0119 badacze w kontek\u015bcie pochodzenia powy\u017cszego dylematu, czyli \u201eGold and Central Banks\u201d z 1929 roku Feliksa M\u0142ynarskiego oraz\u00a0 jego \u201eThe Functioning of the Gold Standard\u201d z 1931 roku b\u0119d\u0105ce punktem odniesienia R. Triffina\u00a0 w wydanej w 1960 roku ksi\u0105\u017cce pt. \u201eGold and the Dollar Crisis\u201d.<\/p>\n Znaczenie dylematu Triffina<\/strong><\/p>\n \u0179r\u00f3de\u0142 pogl\u0105d\u00f3w R. Triffina (1911-1993) mo\u017cna upatrywa\u0107 w jego do\u015bwiadczeniach \u017cyciowych[5]. Obserwowa\u0142 on jako m\u0142ody cz\u0142owiek kryzys lat 30. XX wieku, rozw\u00f3j faszyzmu w Europie, a nast\u0119pnie II wojn\u0119 \u015bwiatow\u0105, co uczyni\u0142o go pacyfist\u0105, kt\u00f3ry jako obywatel \u015bwiata oraz idealista marzy\u0142 o zjednoczeniu ca\u0142ej ludzko\u015bci (Maes 2021, s.1 i 114). Z kolei ekonomi\u0119 traktowa\u0142 jako narz\u0119dzie zar\u00f3wno teoretyczne, jak i praktyczne s\u0142u\u017c\u0105ce udoskonaleniu globalnego systemu monetarnego[6] w taki spos\u00f3b, aby sprzyja\u0142 rozwojowi wszystkich narod\u00f3w. Niew\u0105tpliwie taki by\u0142 cel dzia\u0142alno\u015bci badawczej oraz politycznej R. Triffina[7].<\/p>\n Poszukiwanie zalece\u0144 dla polityki gospodarczej, w jego wydaniu szczeg\u00f3lnie dla polityki pieni\u0119\u017cnej, stanowi\u0142o znak czas\u00f3w, w kt\u00f3rych tworzy\u0142. M\u0142odo\u015b\u0107 R. Triffina jako ekonomisty przypad\u0142a na czas kwestionowania fundament\u00f3w ekonomii neoklasycznej z modelem konkurencji doskona\u0142ej na czele. Znalaz\u0142o to odzwierciedlenie w pracy doktorskiej\u00a0 R. Triffina pt. \u201eGeneral Equilibrium Theory and Monopolistic Competition\u201d z 1938 roku. Napisa\u0142 j\u0105 pod kierownictwem J. Schumpetera, W. Leontiefa i E. Chamberlina, gdy przebywa\u0142 w Stanach Zjednoczonych (Maes 2021, s. 18). Model konkurencji monopolistycznej podwa\u017cy\u0142 w\u015br\u00f3d ekonomist\u00f3w wiar\u0119 w automatyzm mechanizmu rynkowego. W zwi\u0105zku z tym R. Triffin uwa\u017ca\u0142, \u017ce gospodarka rynkowa jest w swej istocie niestabilna i wymaga interwencji pa\u0144stwa (Maes 2021, s. 1). Przedstawiony pogl\u0105d wpisuje si\u0119 w keynesowski spos\u00f3b postrzegania gospodarki, ale nie wyczerpuje specyfiki jej pojmowania przez R. Triffina. Okazuje si\u0119, \u017ce bliskie by\u0142o mu tak\u017ce podej\u015bcie monetarystyczne w odniesieniu do podkre\u015blania wagi zmian w poda\u017cy pieni\u0105dza dla gospodarki realnej (Maes 2021, s. 47). St\u0105d jego krytyczny stosunek do waluty z\u0142otej w formie sprzed I wojny \u015bwiatowej, kt\u00f3r\u0105 uwa\u017ca\u0142 za czynnik\u00a0 sprzyjaj\u0105cy deflacji w przypadku ujemnego bilansu p\u0142atniczego danego kraju. Wielki kryzys i deflacyjna polityka w Belgii maj\u0105ca na celu utrzymanie parytetu z\u0142ota kosztem wysokiego bezrobocia w roku 1934 by\u0142y traumatycznym do\u015bwiadczeniem dla R. Triffina (Maes 2021, s. 14-16). Nie pozosta\u0142o ono bez wp\u0142ywu na postrzeganie przez niego deflacji jako g\u0142\u00f3wnego zagro\u017cenia zwi\u0105zanego z systemem GES. Stopa bezrobocia wynosi\u0142a w\u00f3wczas w Belgii 18,9% (Eichengreen, Hatton 1988, s. 6).<\/p>\n Systemy finansowe[8] ewoluowa\u0142y na przestrzeni wiek\u00f3w, a wraz z nimi zmianom podlega\u0142y teorie wyja\u015bniaj\u0105ce zasady ich funkcjonowania. Nie inaczej by\u0142o z przyj\u0119tym w 1944 roku systemem GES nazwanym systemem z Bretton Woods.<\/p>\n Pomijaj\u0105c uwarunkowania polityczne, jakie towarzyszy\u0142y budowaniu powojennego systemu walutowego, podkre\u015bli\u0107 trzeba, i\u017c jego zadanie sprowadza\u0142o si\u0119 przede wszystkim do stworzenia stabilnych warunk\u00f3w wymiany mi\u0119dzynarodowej, aby nie doprowadzi\u0107 do kryzysu na miar\u0119 tego z 1929 roku. Nowy system musia\u0142 by\u0107 wolny od b\u0142\u0119d\u00f3w pope\u0142nionych przez polityk\u00f3w w okresie mi\u0119dzywojennym, czyli mia\u0142 mie\u0107 charakter wielostronny, gwarantowa\u0107 stabilne kursy walut przy jednoczesnym umo\u017cliwianiu prowadzenia polityki pe\u0142nego zatrudnienia (Bordo, Eichengreen 1993, s. 28). Oznacza to, i\u017c system mia\u0142 zalety klasycznego standardu z\u0142ota w zakresie stabilno\u015bci kurs\u00f3w walut i zalety kursu p\u0142ynnego, kt\u00f3ry pozwala na niezale\u017cno\u015b\u0107 rz\u0105du w zakresie polityki pe\u0142nego zatrudnienia (Bordo 1999, s. 397). Wprowadzony (ponownie, gdy\u017c pierwszy funkcjonowa\u0142 w zale\u017cno\u015bci od kraju w latach 1922-1931) GES oparty zosta\u0142 na sta\u0142ych kursach walutowych wzgl\u0119dem dolara z mo\u017cliwo\u015bci\u0105 ich dostosowywania (B\u0105k 2014, s. 40). Warto\u015b\u0107 dolara ustalono na poziomie 35$ za uncj\u0119 z\u0142ota, a w praktyce kursy pozosta\u0142ych walut powi\u0105zano z dolarem z przedzia\u0142em waha\u0144 \u00b11% (Balicki 2013, s. 108).<\/p>\n System z Bretton Woods tworzy\u0142y wobec tego kraje, z kt\u00f3rych tylko jeden posiada\u0142 bank centralny wymieniaj\u0105cy emitowan\u0105 walut\u0119 na z\u0142oto, a banki pozosta\u0142ych cz\u0142onk\u00f3w systemu gromadzi\u0142y rezerwy dolarowe jako pokrycie emisji w\u0142asnych walut. Rezerwy z\u0142ota Stan\u00f3w Zjednoczonych by\u0142y r\u00f3wnocze\u015bnie rezerwami reszty \u015bwiata, co niepokoi\u0142o R. Triffina. W obliczu danych przytoczonych przez ekonomist\u0119, kt\u00f3re dotyczy\u0142y pogarszania si\u0119 bilansu p\u0142atniczego USA oraz zmniejszenia si\u0119 rezerw kruszcu w tym kraju w latach 1957-1959 o 20% (przy wzro\u015bcie zagranicznych rezerw dolarowych o 33% w tym samym okresie) sformu\u0142owa\u0142 on sw\u00f3j s\u0142ynny dylemat (Triffin 1960, s. 5). W jego \u015bwietle system z Bretton Woods charakteryzowa\u0142 si\u0119 \u201ewbudowanym\u201d zagro\u017ceniem zawieszenia wymienialno\u015bci dolara na z\u0142oto, gdyby USA zwi\u0119ksza\u0142y w niesko\u0144czono\u015b\u0107 deficyt bilansu p\u0142atniczego albo[9] ryzykiem ograniczenia p\u0142ynno\u015bci dla reszty \u015bwiata, gdyby Stany Zjednoczone walczy\u0142y z deficytem np. stosuj\u0105c praktyki protekcjonistyczne (Triffin 1960, s. 9 i 87). Druga opcja sta\u0142a si\u0119 realnym zagro\u017ceniem w 1965 roku, gdy USA zobowi\u0105za\u0142y si\u0119 do walki z deficytem, wprowadzaj\u0105c m.in. ograniczenia kwotowe na import (Rueff 2012, s. 181 i 203). Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce podstawow\u0105 wad\u0105 systemu z Bretton Woods by\u0142 spos\u00f3b, w jaki poszczeg\u00f3lne pa\u0144stwa mog\u0142y tworzy\u0107 oficjalne rezerwy walutowe, czyli fakt, i\u017c zwi\u0119kszanie p\u0142ynno\u015bci mi\u0119dzynarodowej wi\u0105za\u0142o si\u0119 z pog\u0142\u0119bianiem deficytu bilansu p\u0142atniczego USA (B\u0105k 2014, s. 40).<\/p>\n Polityka gospodarcza USA wi\u0105za\u0142a si\u0119 wobec powy\u017cszego dylematu z trudnym wyborem pomi\u0119dzy dwoma niekorzystnymi rozwi\u0105zaniami[10]: akceptacj\u0105 ryzyka nadmiernego przyrostu zobowi\u0105za\u0144 dolarowych w stosunku do rezerw z\u0142ota w wyniku zwi\u0119kszania deficytu bilansu p\u0142atniczego albo zmniejszeniem p\u0142ynno\u015bci w krajach GES poprzez ograniczanie deficytu bilansu p\u0142atniczego. Wyb\u00f3r pierwszej mo\u017cliwo\u015bci poci\u0105ga\u0142 za sob\u0105 nie tylko spadek poziomu rezerw z\u0142ota, ale te\u017c zaufania zagranicy do kluczowej waluty, co zwi\u0119ksza\u0142o prawdopodobie\u0144stwo zawieszenia wymienialno\u015bci dolara na z\u0142oto[11]. Ryzyko utraty kruszcowego charakteru waluty rezerwowej musia\u0142aby wp\u0142yn\u0105\u0107 na poda\u017c pieni\u0105dza w krajach GES. R. Triffin zak\u0142ada\u0142, \u017ce zostanie ona zredukowana (USA w obawie przed odp\u0142ywem rezerw musia\u0142yby podnie\u015b\u0107 stop\u0119 procentow\u0105), doprowadzaj\u0105c do \u015bwiatowej deflacji. Druga mo\u017cliwo\u015b\u0107 r\u00f3wnie\u017c doprowadzi\u0107 mia\u0142a do globalnej deflacji poprzez natychmiastowe zmniejszenie poda\u017cy dolara w przypadku dodatniego bilansu p\u0142atniczego USA, co nawi\u0105zywa\u0142o do protekcjonistycznych praktyk z okresu mi\u0119dzywojennego. Niezale\u017cnie od wybranej mo\u017cliwo\u015bci, wed\u0142ug R. Triffina system z Bretton Woods skazywa\u0142 \u015bwiat na deflacj\u0119, chocia\u017c intuicyjnie powinien sprzyja\u0107 inflacji, skoro rola z\u0142ota jako pokrycia emisji walut zosta\u0142a ograniczona tylko do dolara.<\/p>\n Zdaniem R. Triffina rozwi\u0105zanie problemu zagro\u017cenia brakiem mo\u017cliwo\u015bci wymienialno\u015bci dolara na z\u0142oto zdecydowanie nie powinno polega\u0107 na ograniczaniu przez USA importu lub inwestycji zagranicznych, lecz powinno sprowadza\u0107 si\u0119 do zwi\u0119kszenia konkurencyjno\u015bci eksportu ameryka\u0144skich towar\u00f3w na rynkach \u015bwiatowych (Triffin 1960, s. 7). Taka strategia pozwoli\u0142aby na wsparcie wzrostu gospodarczego USA, ale te\u017c na utrzymanie mi\u0119dzynarodowej pozycji Stan\u00f3w Zjednoczonych jako kraju wiarygodnego. Aby tego dokona\u0107 nale\u017ca\u0142o wg niego ograniczy\u0107 inflacj\u0119 w USA oraz podnie\u015b\u0107 produktywno\u015b\u0107 gospodarki ameryka\u0144skiej poprzez inwestycje w badania i rozw\u00f3j technologii (Triffin 1960, s. 7-8).\u00a0 R. Triffin bra\u0142 wobec tego pod uwag\u0119 nie tylko potrzeb\u0119 reformy mi\u0119dzynarodowego systemu walutowego jako narz\u0119dzia, kt\u00f3re pomog\u0142oby unikn\u0105\u0107 kryzysu na miar\u0119 wielkiej depresji z lat 30. XX wieku, lecz tak\u017ce podkre\u015bla\u0142 wag\u0119 kondycji gospodarki realnej w budowaniu podstaw d\u0142ugookresowego wzrostu gospodarczego.<\/p>\n Je\u015bli chodzi o reform\u0119, to uzna\u0142 za konieczne stworzenie wsp\u00f3lnego funduszu \u015bwiatowych rezerw monetarnych gwarantuj\u0105cych mi\u0119dzynarodow\u0105 p\u0142ynno\u015b\u0107, \u017ceby \u015bwiat m\u00f3g\u0142 stawi\u0107 czo\u0142a czasowym nieuniknionym fluktuacjom w p\u0142atno\u015bciach ka\u017cdego kraju, kt\u00f3re R. Triffin postrzega\u0142 jako zagro\u017cenie dla stabilno\u015bci mi\u0119dzynarodowego systemu walutowego prowadz\u0105ce do powszechnej deflacji, dewaluacji oraz ogranicze\u0144 w handlu (Triffin 1960, s. 8). Jak ju\u017c wspomniano, do\u015bwiadczenie kryzysu lat 30. XX wieku zdeterminowa\u0142o spos\u00f3b podej\u015bcia R. Triffina do analizy wadliwo\u015bci systemu z Bretton Woods.<\/p>\n G\u0142\u00f3wn\u0105 trosk\u0105 R. Triffina by\u0142o zatem stworzenie mechanizmu gwarantuj\u0105cego \u015bwiatu p\u0142ynno\u015b\u0107 niezale\u017cnie od polityki Stan\u00f3w Zjednoczonych, kt\u00f3ra nieustannie musia\u0142a by\u0107 podporz\u0105dkowana dokonywaniu wyboru pomi\u0119dzy realizacj\u0105 cel\u00f3w wewn\u0119trznych i zewn\u0119trznych. Jego zdaniem tylko umi\u0119dzynarodowienie sk\u0142adnika walutowego \u015bwiatowych rezerw bank\u00f3w centralnych przynios\u0142oby po\u017c\u0105dane efekty (Triffin 1960, s. 10). W praktyce oznacza\u0142oby to, \u017ce kraje utrzymywa\u0142yby depozyty powi\u0105zane ze z\u0142otem w Mi\u0119dzynarodowym Funduszu Walutowym zamiast komponentu walutowego uzupe\u0142niaj\u0105cego rezerwy z\u0142ota, przy czym MFW gwarantowa\u0142by kurs wymiany depozytu, co dawa\u0142oby wi\u0119ksze bezpiecze\u0144stwo ni\u017c pos\u0142ugiwanie si\u0119 jak\u0105kolwiek walut\u0105 narodow\u0105 jako walut\u0105 rezerwow\u0105, kt\u00f3ra nara\u017cona by\u0142a na dewaluacj\u0119 i niewymienialno\u015b\u0107 (Triffin 1960, s. 10-11). MFW po\u017cycza\u0142by mi\u0119dzynarodow\u0105 walut\u0119 krajom z deficytem bilansu p\u0142atniczego w celu regulowania bie\u017c\u0105cych zobowi\u0105za\u0144. W ten spos\u00f3b narodzi\u0142a si\u0119 koncepcja specjalnych praw ci\u0105gnienia (SDR), kt\u00f3ra mia\u0142a zreformowa\u0107 system z Bretton Woods, a SDR-y funkcjonuj\u0105 od 1969 roku do dzi\u015b[12].<\/p>\n R. Triffin by\u0142 przekonany o konieczno\u015bci wyeliminowania walut narodowych z rezerw mi\u0119dzynarodowych poza niezb\u0119dnymi kwotami do bie\u017c\u0105cych rozlicze\u0144, lecz nie dopuszcza\u0142 mo\u017cliwo\u015bci przyj\u0119cia innego rozwi\u0105zania pozwalaj\u0105cego na przetrwanie systemu z Bretton Woods. Chodzi o podniesienie ceny z\u0142ota w obliczu jego zmniejszaj\u0105cych si\u0119 rezerw, kt\u00f3re R. Triffin odrzuca\u0142, argumentuj\u0105c m.in. obaw\u0105 przed fal\u0105 inflacji (Rueff 2012, s. 153)[13]. W rzeczywisto\u015bci jednak R. Triffin sprzeciwia\u0142 si\u0119 rewaluacji z\u0142ota z powod\u00f3w politycznych. Wskaza\u0142 na potencjalnych beneficjent\u00f3w takiego rozwi\u0105zania, czyli kraje o znacznych zasobach z\u0142ota, jak ZSRR, RPA oraz Stany Zjednoczone, kt\u00f3re zwi\u0119kszy\u0142yby dodatkowo sw\u0105 przewag\u0119 nad reszt\u0105 \u015bwiata (Triffin 1960, s. 81).<\/p>\n R. Triffin uwa\u017ca\u0142 r\u00f3wnie\u017c, \u017ce obok wad GES mia\u0142 zalet\u0119, gdy\u017c pomaga\u0142 w przezwyci\u0119\u017ceniu problemu niedostatecznego poziomu rezerw z\u0142ota w \u015bwiecie, lecz czyni\u0142 to do momentu, gdy kraj emituj\u0105cy kluczow\u0105 walut\u0119 pozwala\u0142 na zmniejszanie swoich rezerw z\u0142ota wzgl\u0119dem rosn\u0105cych wierzytelno\u015bci reszty \u015bwiata (Triffin 1960, s. 67)[14]. Jak wspomniano, kontynuacja zapewniania p\u0142ynno\u015bci kosztem zmniejszania rezerw musia\u0142a prowadzi\u0107 wg tego autora do utraty zaufania zagranicy do kluczowej waluty. Argumentuj\u0105c, R. Triffin \u00a0powo\u0142ywa\u0142 si\u0119 na The Functioning of the Gold Standard z 1931 roku F. M\u0142ynarskiego, a nie na Gold and Central Banks z 1929 roku (do tej pozycji nawi\u0105zuj\u0105 wsp\u00f3\u0142cze\u015bni badacze, analizuj\u0105c \u017ar\u00f3d\u0142a dylematu Triffina jak B. Eichengreen), dowodz\u0105c, i\u017c Delegacja Z\u0142ota Komitetu Finansowego Ligii Narod\u00f3w debatowa\u0142a trzy lata na temat defekt\u00f3w systemu GES (Triffin 1960, s. 19).<\/p>\n Podej\u015bcie ekonomist\u00f3w do systemu GES w okresie mi\u0119dzywojennym by\u0142o uwarunkowane ich stosunkiem do klasycznego standardu z\u0142ota sprzed pierwszej wojny \u015bwiatowej, w kt\u00f3rym rola rezerw bank\u00f3w centralnych by\u0142a inna ni\u017c w systemie GES. R. Triffin przypomnia\u0142 o tym, twierdz\u0105c, \u017ce znikni\u0119cie z obiegu z\u0142otych monet na\u0142o\u017cy\u0142o na banki centralne szczeg\u00f3lne zobowi\u0105zanie w postaci regulowania deficytu bilansu p\u0142atniczego kraju (Triffin 1960, s. 32)[15].\u00a0 Przede wszystkim za\u015b zmieni\u0142o to sytuacj\u0119 kraju emituj\u0105cego walut\u0119 rezerwow\u0105, gdy\u017c w rzeczywisto\u015bci nie musia\u0142 on sp\u0142aca\u0107 swojego deficytu. Stany Zjednoczone p\u0142aci\u0142y dolarami za import towar\u00f3w, a dolary te tego samego dnia wraca\u0142y do Nowego Jorku, przynosz\u0105c procent, wi\u0119c deficyt nie wp\u0142ywa\u0142 na zmniejszenie fundusz\u00f3w\u00a0 w USA (Rueff 2012, s. 146). Jak zauwa\u017cy\u0142 R. Triffin w rozmowie z J. Rueff\u2019em, \u201eJest rzecz\u0105 niezmiernie niezdrow\u0105 zagwarantowa\u0107 jakiemu\u015b krajowi automatyczne finansowanie jego deficytu\u201d (Rueff 2012, s. 146). Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce R. Triffina oburza\u0142 fakt, i\u017c najbogatszy kraj \u015bwiata by\u0142 finansowany przez kraje biedniejsze (Maes, Pasotti 2022, s.1).<\/p>\n [1] Xiaochuan Z. (2009): Reform the international monetary system, https:\/\/www.bis.org\/review\/r090402c.pdf, [dost\u0119p: 1.03.2022]. <\/span> Ma\u0142gorzata Korczyk<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u017bycie gospodarcze, jak przyroda, ma jednak swoje prawa i cud\u00f3w nie zna. Odbudowa kraju przy pomocy druku pieni\u0105dza papierowego by\u0142a procesem sztucznym, nerwowym. Pieni\u0105dz papierowy by\u0142 jak morfina, kt\u00f3ra podnieca i przez to pozwala na\u00a0 szybkie i wielkie rezultaty chwilowe, ale p\u00f3\u017aniej nast\u0119puje reakcja. Nasz kryzys obecny jest w\u0142a\u015bnie tak\u0105 reakcj\u0105.\u00a0 Feliks M\u0142ynarski Abstrakt…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[23],"tags":[],"class_list":["post-193","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-bez-kategorii-pl"],"yoast_head":"\n
\n
\n[2] System dewizowo- z\u0142oty b\u0119dzie okre\u015blany w tek\u015bcie skr\u00f3tem GES ( ang. Gold Exchange Standard). <\/span>
\n[3] https:\/\/sjp.pwn.pl\/szukaj\/tre%C5%9B%C4%87.html<\/span>
\n[4] W naukach historycznych, w tym w historii my\u015bli ekonomicznej, t\u0142umaczenie genetyczne umo\u017cliwia ukazywanie zar\u00f3wno \u017ar\u00f3de\u0142, jak i rozwoju teorii, a tak\u017ce jej donios\u0142o\u015bci w dziejach danej dyscypliny (Kotarbi\u0144ski 1986, s. 439 – 440). Natomiast t\u0142umaczenie przyczynowe pozwala wyt\u0142umaczy\u0107 spos\u00f3b podej\u015bcia do zagadnienia autora badanego tekstu poprzez np. jego do\u015bwiadczenia \u017cyciowe. Zagadnienie przyczynowo\u015bci w historii jest jednak bardzo z\u0142o\u017cone i przyj\u0105\u0107 nale\u017cy, \u017ce w dziejach przemian spo\u0142ecznych zjawiska t\u0142umaczy si\u0119 \u201eprzyczynowo\u201d przez charakterystyk\u0119 sytuacji, w kt\u00f3rej znajdowali si\u0119 ludzie (Kotarbi\u0144ski 1986, s. 340). <\/span>
\n[5] Analiza kontekstowa stosowana w historii my\u015bli ekonomicznej dopuszcza uwzgl\u0119dnienie wa\u017cnych wydarze\u0144 z \u017cycia autor\u00f3w jako ewentualnych czynnik\u00f3w kszta\u0142tuj\u0105cych ich teorie.<\/span>
\n[6] Globalny system monetarny rozumiany tu jest jako zbi\u00f3r oficjalnych mi\u0119dzynarodowych ustale\u0144 dotycz\u0105cych sposobu regulowania bilansu p\u0142atniczego poprzez uzgodnienia w zakresie sposobu kszta\u0142towania kurs\u00f3w walutowych, mi\u0119dzynarodowych p\u0142atno\u015bci, ruchu kapita\u0142u oraz rezerw bank\u00f3w centralnych (Mohan R.,\u00a0 Patra M.,\u00a0 Kapur M (2013), s. 4).<\/span>
\n[7] Zob.: I. Maes, \u201eRobert Triffin. A Life\u201d, Oxford University Press, 2021, s. 45, 60, 93.<\/span>
\n[8] System finansowy jako j\u0105dro sfery finansowej odgrywa wa\u017cn\u0105 rol\u0119 z punktu widzenia wzrostu gospodarczego, poniewa\u017c umo\u017cliwia przep\u0142yw oraz wsp\u00f3\u0142tworzenie si\u0142y nabywczej pomi\u0119dzy podmiotami sfer realnej i finansowej gospodarki (Pola\u0144ski 2008, s. 19).<\/span>
\n[9] U\u017cycie s\u0142owa \u201ealbo\u201d jest tu nieprzypadkowe. \u201eLub\u201d wskazuje, i\u017c zachodzi przynajmniej jedna z dw\u00f3ch mo\u017cliwo\u015bci, ale nie wyklucza wyst\u0105pienia obu, natomiast \u201ealbo\u201d wskazuje, \u017ce zachodzi przynajmniej jedna z dw\u00f3ch mo\u017cliwo\u015bci, przy czym jedna wyklucza drug\u0105 (Kotarbi\u0144ski 1986, s. 138). Nie mo\u017cna jednocze\u015bnie zwi\u0119ksza\u0107 deficytu bilansu p\u0142atniczego i go zmniejsza\u0107, st\u0105d \u201ealbo\u201d.<\/span>
\n[10] Istot\u0105 dylematu jest wyst\u0119powanie alternatywy, k\u0142opotliwej sytuacji, kt\u00f3ra wymaga trudnego wyboru pomi\u0119dzy dwiema przykrymi mo\u017cliwo\u015bciami (Kopali\u0144ski 2000, s. 135)<\/span>
\n[11] Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie wyst\u0119puj\u0105 r\u00f3\u017cne interpretacje dylematu Triffina w kontek\u015bcie jego aktualno\u015bci. Zob. (Bordo M.D., McCauley R. N. 2017).<\/span>
\n[12] R. Triffin uwa\u017ca\u0142 sw\u00f3j pomys\u0142 za analogiczny wzgl\u0119dem koncepcji Mi\u0119dzynarodowej Unii Clearingowej J. M. Keynesa (Triffin 1960, s. 11).<\/span>
\n[13] Pogl\u0105d ten wyrazi\u0142 R. Triffin podczas dyskusji z J. Rueff\u2019em w 1966 roku, kt\u00f3ra zosta\u0142a opublikowana m.in. w Sunday Times (Rueff 2012, s. 145).<\/span>
\n[14] Zob. te\u017c: [Maes, Pasotti 2022, s. 8).<\/span>
\n[15] Zob. (Triffin 1960, s. 34): The main function of monetary reserves is no longer to preserve the overall liquidity of individual central bank, but to permit the financing of short-run deficits in the country\u2019s external transactions. Zob. te\u017c: (Maes, Pasotti 2022, s. 7).<\/span><\/p>\n
\n