O systemie z Bretton Woods i jego dziedzictwie, przy okazji I cz\u0119\u015bci konferencji naukowej na ten sam temat, z kierownikiem Katedry Polityki Gospodarczej i Teorii Pieni\u0105dza SGH prof. dr. hab. Zbigniewem Pola\u0144skim rozmawia Karolina Cygonek (Gazeta SGH).\u00a0<\/p>\n
1 lipca 1944 r. w hotelu w Bretton Woods w stanie New Hampshire (USA) rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 konferencja monetarno-finansowa, w kt\u00f3rej uczestniczyli przedstawiciele 44 pa\u0144stw alianckich. Efektem konferencji by\u0142o m. in. utworzenie Mi\u0119dzynarodowego Funduszu Walutowego (MFW), kt\u00f3rego g\u0142\u00f3wnym zadaniem by\u0142a stabilizacja kurs\u00f3w walut narodowych. G\u0142\u00f3wnym architektem MFW by\u0142 Harry Dexter White, ameryka\u0144ski ekonomista z Uniwersytetu Harvarda, pracownik Departamentu Skarbu USA.<\/p>\n
Dlaczego ustanowiono system z Bretton Woods?<\/strong><\/span><\/p>\n System z Bretton Woods, tj. nowy porz\u0105dek monetarno-finansowy wolnorynkowego \u015bwiata zachodniego, ustanowiono pod koniec II wojny \u015bwiatowej i bezpo\u015brednio po niej. Jego powstanie by\u0142o reakcj\u0105 na bardzo negatywne do\u015bwiadczenia ekonomiczne okresu mi\u0119dzywojennego, kiedy pr\u00f3bowano powr\u00f3ci\u0107 do systemu waluty z\u0142otej sprzed I wojny \u015bwiatowej, co sko\u0144czy\u0142o si\u0119 wielkim kryzysem lat trzydziestych XX wieku oraz depresj\u0105 i stagnacj\u0105 gospodarcz\u0105, z d\u0142ugotrwa\u0142ym wysokim bezrobociem.<\/p>\n Jakie by\u0142y nast\u0119pstwa wprowadzenia tego systemu dla polityki gospodarczej \u2013 monetarnej, fiskalnej i kursowej?<\/strong><\/span><\/p>\n Zanim odpowiem na to pytanie, musz\u0119 kr\u00f3tko opowiedzie\u0107, na czym polega\u0142 ten nowy porz\u0105dek monetarno-finansowy, wprowadzony na mocy uzgodnie\u0144 konferencji z Bretton Woods z lipca 1944 r. W tym kontek\u015bcie na marginesie warto r\u00f3wnie\u017c doda\u0107, \u017ce polska delegacja \u2013 jako jedna z 44 \u2013 te\u017c uczestniczy\u0142a w tej konferencji, staj\u0105c si\u0119 jednym z pa\u0144stw za\u0142o\u017cycieli systemu. Niestety, w 1950 r. wyst\u0105pi\u0142a z kluczowej instytucji systemu, tj. Mi\u0119dzynarodowego Funduszu Walutowego (MFW), i dopiero jesieni\u0105 1981 r. z\u0142o\u017cy\u0142a wniosek o ponowne przyst\u0105pienie do niego, co jednak zmaterializowa\u0142o si\u0119 dopiero par\u0119 lat po stanie wojennym, w 1986 r.<\/p>\n Na czym polega\u0142 porz\u0105dek uzgodniony w Bretton Woods?<\/strong><\/p>\n Po pierwsze, wprowadzono system sta\u0142ych kurs\u00f3w walutowych, kt\u00f3re jednak w sytuacjach trwalszych nier\u00f3wnowag w handlu zagranicznym mog\u0142y by\u0107 zdecydowanie zmieniane. Nowy system mia\u0142 wi\u0119c \u0142\u0105czy\u0107 zalety systemu kursu sta\u0142ego, jakim by\u0142 system waluty z\u0142otej, oraz systemu kurs\u00f3w p\u0142ynnych \u2013 zmiennych. Instytucj\u0105, kt\u00f3ra mia\u0142a ten system nadzorowa\u0107 i koordynowa\u0107, by\u0142 wspomniany ju\u017c MFW.<\/p>\n Po drugie, nowy system kursowy nie opiera\u0142 si\u0119 bezpo\u015brednio na z\u0142ocie, tylko na dolarze ameryka\u0144skim, kt\u00f3ry dla bank\u00f3w centralnych uczestnicz\u0105cych w systemie by\u0142 wymienialny na z\u0142oto b\u0119d\u0105ce w r\u0119kach rz\u0105du ameryka\u0144skiego (po wojnie dysponowa\u0142 on oko\u0142o dwiema trzecimi \u015bwiatowych zasob\u00f3w z\u0142ota monetarnego). Innymi s\u0142owy, by\u0142 to system z\u0142oto-dolarowy dla w\u0142adz monetarnych w ich wzajemnych rozliczeniach. Nale\u017cy natomiast pami\u0119ta\u0107, \u017ce w obiegu wewn\u0119trznym gospodarek tych pa\u0144stw z\u0142oto ju\u017c nie kr\u0105\u017cy\u0142o jako pieni\u0105dz \u2013 taka sytuacja sko\u0144czy\u0142a si\u0119 zasadniczo wraz z klasycznym systemem waluty z\u0142otej z pocz\u0105tkiem I wojny \u015bwiatowej (w USA nieco p\u00f3\u017aniej, tj. w czasie wielkiego kryzysu).<\/p>\n Po trzecie, w sk\u0142ad systemu uzgodnionego w Bretton Woods wchodzi\u0142 te\u017c Mi\u0119dzynarodowy Bank Odbudowy i Rozwoju, znany obecnie jako instytucja grupy Banku \u015awiatowego. Jest to mi\u0119dzynarodowy bank rozwoju, kt\u00f3ry powsta\u0142 w wyniku problem\u00f3w stagnacji ekonomicznej lat trzydziestych XX wieku oraz potrzeb odbudowy gospodarczej po II wojnie \u015bwiatowej. Jak wiadomo, B\u015a funkcjonuje do dzi\u015b i wspomaga walk\u0119 z ub\u00f3stwem oraz rozw\u00f3j gospodarczy wielu kraj\u00f3w \u015bwiata, w tym np. Polski.<\/p>\n Wprowadzenie nowego systemu kursowego zasadniczo zmieni\u0142o spos\u00f3b prowadzenia polityki gospodarczej.<\/strong><\/p>\n Wracaj\u0105c do Pani pytania dotycz\u0105cego jego nast\u0119pstw dla polityki monetarnej, fiskalnej i kursowej, mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce tak. O ostatniej z nich by\u0142a przed chwil\u0105 mowa \u2013 nale\u017cy tylko doda\u0107, \u017ce tej nowej polityce kursowej towarzyszy\u0142a ograniczona wymienialno\u015b\u0107 walut uczestnicz\u0105cych w systemie: dopiero w ko\u0144cu lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych XX wieku wprowadzono wymienialno\u015b\u0107 dotycz\u0105c\u0105 handlu zagranicznego (a dok\u0142adniej m\u00f3wi\u0105c \u2013 obrot\u00f3w bie\u017c\u0105cych bilansu p\u0142atniczego), kt\u00f3r\u0105 z czasem stopniowo, ale w spos\u00f3b nie w pe\u0142ni skoordynowany, rozszerzano na tzw. przep\u0142ywy kapita\u0142owe, tj. ruchy pieni\u0105dza zwi\u0105zane z dzia\u0142alno\u015bci\u0105 inwestycyjn\u0105 i po\u017cyczkow\u0105. W takiej sytuacji polityka zar\u00f3wno fiskalna, jak i pieni\u0119\u017cna mog\u0142a si\u0119 w pe\u0142ni skoncentrowa\u0107 na potrzebach wewn\u0119trznych kraj\u00f3w. Priorytet dano pe\u0142nemu zatrudnieniu. Problemy z bezrobociem, stagnacj\u0105 i deflacj\u0105 by\u0142y kluczowym wspomnieniem lat trzydziestych XX wieku, do\u015bwiadczeniem tak naprawd\u0119 zako\u0144czonym dopiero polityk\u0105 gospodarcz\u0105 okresu II wojny \u015bwiatowej.<\/p>\n Niewiele upraszczaj\u0105c, mo\u017cna zatem powiedzie\u0107, i\u017c polityka gospodarcza prowadzona w ramach systemu z Bretton Woods by\u0142a rezultatem obaw, \u017ce problemy wielkiego kryzysu i depresji mog\u0105 wr\u00f3ci\u0107. Ta nowa polityka ekonomiczna, a w\u0142a\u015bciwie sytuacja gospodarcza w latach pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych i sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych minionego stulecia, jest wspominana jako wyj\u0105tkowa w historii \u015bwiata zachodniego. Wystarczy wspomnie\u0107, \u017ce w tym czasie wzrost gospodarczy wynosi\u0142 \u015brednio 5%\u20136% rocznie, bezrobocie by\u0142o niskie, a inflacja by\u0142a ustabilizowana. Jednak w ko\u0144cu lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych sytuacja zacz\u0119\u0142a si\u0119 psu\u0107.<\/p>\n W sierpniu 2021 r. min\u0119\u0142a 50. rocznica zawieszenia wymienialno\u015bci dolara na z\u0142oto. Dlaczego by\u0142o to jedno z najwa\u017cniejszych wydarze\u0144 w polityce gospodarczej, finansach i historii pieni\u0105dza? Dlaczego w 1971 r. podj\u0119to tak\u0105 decyzj\u0119?<\/strong><\/p>\n Tak jak wcze\u015bniej powiedzia\u0142em, jednym z za\u0142o\u017ce\u0144 systemu z Bretton Woods by\u0142a wymienialno\u015b\u0107 dolara ameryka\u0144skiego na z\u0142oto, ograniczona co prawda tylko do bank\u00f3w centralnych. Cena z\u0142ota wynosi\u0142a 35 USD za uncj\u0119 (oko\u0142o 31,1 g), stanowi\u0105c \u2013 m\u00f3wi\u0105c metaforycznie \u2013 \u201ekotwic\u0119\u201d dla systemu. Obecnie uznaje si\u0119, \u017ce od pocz\u0105tku ta cena z\u0142ota by\u0142a zbyt niska. Nie chc\u0119, aby zabrzmia\u0142o to w spos\u00f3b naci\u0105gany, ale zauwa\u017cmy, \u017ce w ostatnich latach cena uncji z\u0142ota si\u0119gn\u0119\u0142a nawet 2 tys. USD.<\/p>\n W roku 1971 zdecydowano, \u017ce wymienialno\u015b\u0107 z\u0142ota jest dla w\u0142adz ameryka\u0144skich nie do utrzymania. W rezultacie w dniu 15 sierpnia tego roku prezydent USA Richard Nixon, w or\u0119dziu telewizyjnym, jednostronnie og\u0142osi\u0142, \u017ce bank centralny zawiesza wymienialno\u015b\u0107 dolara na z\u0142oto. Decyzja ta by\u0142a cz\u0119\u015bci\u0105 szerszego pakietu gospodarczego, o kt\u00f3rego innych elementach jeszcze wspomn\u0119. Natomiast z samym przem\u00f3wieniem Nixona mo\u017cna si\u0119 zapozna\u0107 na stronie Richard Nixon Foundation.<\/p>\n W Pani pytaniu s\u0105 tak naprawd\u0119 poruszone dwie wa\u017ckie kwestie. Pierwsza dotyczy historii pieni\u0105dza i finans\u00f3w, a w konsekwencji \u2013 polityki gospodarczej. W roku 1971, wraz z ostatecznym zawieszeniem wymienialno\u015bci dolara na z\u0142oto, nast\u0105pi\u0142o zako\u0144czenie procesu odej\u015bcia pieni\u0105dza od kruszcu-towaru, kt\u00f3ry rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 w krajach najbardziej w\u00f3wczas rozwini\u0119tych ju\u017c w po\u0142owie XIX wieku, a kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 zupe\u0142nie oczywisty wraz z wybuchem I wojny \u015bwiatowej. Od po\u0142owy sierpnia 1971 r. pieni\u0105dz sta\u0142 si\u0119 w pe\u0142ni fiducjarny, co oznacza, \u017ce jego tworzenie sta\u0142o si\u0119 ca\u0142kowicie niezale\u017cne w sensie technicznym czy te\u017c materialnym. Kreacja pieni\u0105dza straci\u0142a wspomnian\u0105 \u201ekotwic\u0119\u201d, w znacznym stopniu niezale\u017cn\u0105 od polityki. To by\u0142a zmiana cywilizacyjna \u2013 epokowa. Obecnie tylko czynniki ekonomiczno-polityczne, w tym funkcjonowanie systemu bankowego, decyduj\u0105 o tym, ile jest pieni\u0105dza w obiegu. Od roku 1971 mamy wi\u0119c do czynienia z pieni\u0105dzem ca\u0142kowicie fiducjarno-bankowym (kredytowym).<\/p>\n Dlaczego akurat w po\u0142owie sierpnia 1971 r. dosz\u0142o do tego ostatecznego \u201eodkotwiczenia\u201d pieni\u0105dza od z\u0142ota?<\/strong><\/p>\n Upraszczaj\u0105c nieco, trzeba powiedzie\u0107, \u017ce zbieg\u0142y si\u0119 tu dwie okoliczno\u015bci, o kt\u00f3rych ju\u017c m\u00f3wili\u015bmy, tj. cechy mechanizmu systemu kursowego z Bretton Woods oraz cele polityki gospodarczej, jakie w tym czasie starano si\u0119 osi\u0105gn\u0105\u0107, zw\u0142aszcza w g\u0142\u00f3wnym kraju systemu, czyli w Stanach Zjednoczonych. Jak pami\u0119tamy, konstrukcja systemu kursowego zak\u0142ada\u0142a wymienialno\u015b\u0107 dolara na z\u0142oto. W praktyce oznacza\u0142o to, \u017ce zagraniczne banki centralne wymienia\u0142y w ameryka\u0144skim Systemie Rezerwy Federalnej dolary na z\u0142oto, szczeg\u00f3lnie \u017ce nadwy\u017cka handlowa USA stopniowo mala\u0142a i kapita\u0142 ameryka\u0144ski odp\u0142ywa\u0142, za\u015b w innych krajach systemu (szczeg\u00f3lnie w Niemczech, Holandii i Japonii) pojawi\u0142y si\u0119 rosn\u0105ce nadwy\u017cki handlu zagranicznego. W konsekwencji ju\u017c w po\u0142owie lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych warto\u015b\u0107 ameryka\u0144skich zasob\u00f3w z\u0142ota zr\u00f3wna\u0142a si\u0119 z oficjalnymi ameryka\u0144skimi zobowi\u0105zaniami dolarowymi. W kolejnych latach dynamika zmian tych wielko\u015bci zacz\u0119\u0142a si\u0119 coraz bardziej \u201erozchodzi\u0107\u201d, za\u015b zaufanie do dolara utrzymywa\u0142o si\u0119 tylko na presti\u017cu gospodarki ameryka\u0144skiej jako najwi\u0119kszej na \u015bwiecie, prowadz\u0105cej do po\u0142owy lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych wiarygodn\u0105 polityk\u0119. W drugiej po\u0142owie dekady, wraz z nasileniem wojny w Wietnamie i rozwojem ameryka\u0144skich program\u00f3w spo\u0142ecznych (tzw. projekt \u201eWielkiego Spo\u0142ecze\u0144stwa\u201d), na rynkach \u015bwiatowych by\u0142o coraz wi\u0119cej dolar\u00f3w i innych zobowi\u0105za\u0144 finansowych USA, natomiast zapasy z\u0142ota tych ostatnich ci\u0105gle mala\u0142y, a inflacja zacz\u0119\u0142a wzrasta\u0107. Pod koniec dekady dynamika wzrostu gospodarczego spada\u0142a, za\u015b bezrobocie ros\u0142o.<\/p>\n W rezultacie na prze\u0142omie lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych i siedemdziesi\u0105tych prezydent Nixon, ubiegaj\u0105cy si\u0119 o reelekcj\u0119 w 1972 r., stan\u0105\u0142 przed dylematem, jak dalej nakr\u0119ca\u0107 koniunktur\u0119 w celu ograniczenia bezrobocia bez negatywnych skutk\u00f3w ubocznych w postaci odp\u0142ywu z\u0142ota i nasilaj\u0105cej si\u0119 inflacji. Poniewa\u017c wygranie nadchodz\u0105cych wybor\u00f3w by\u0142o dla niego kluczowe, w sierpniu 1971 r. og\u0142osi\u0142 pakiet gospodarczy, w sk\u0142ad kt\u00f3rego wchodzi\u0142o m.in. wspomniane ostateczne zerwanie kreacji pieni\u0105dza z zasobami kruszcowymi.<\/p>\n Powiedzmy na zako\u0144czenie tego w\u0105tku, \u017ce prezydent Nixon wygra\u0142 wybory w 1972 r., ale ju\u017c dwa lata p\u00f3\u017aniej \u2013 w wyniku afery pods\u0142uchowej Watergate \u2013 zosta\u0142 usuni\u0119ty z urz\u0119du. Nale\u017cy te\u017c skonstatowa\u0107, \u017ce USA by\u0142y zar\u00f3wno g\u0142\u00f3wnym konstruktorem i tw\u00f3rc\u0105 systemu z Bretton Woods, jak i si\u0142\u0105 sprawcz\u0105 jego rozk\u0142adu. Inaczej m\u00f3wi\u0105c, Amerykanie de facto stworzyli i zniszczyli system z Bretton Woods poprzez danie absolutnego priorytetu wewn\u0119trznym celom w polityce gospodarczej.<\/p>\n Co zawieszenie wymienialno\u015bci dolara na z\u0142oto da\u0142o w kr\u00f3tkiej, a co w d\u0142ugiej perspektywie? Konsekwencje za\u0142amania systemu z Bretton Woods.<\/strong><\/p>\n W kr\u00f3tkiej perspektywie \u015bwiat, nie tylko USA, odczu\u0142 du\u017ce nasilenie inflacji, kt\u00f3remu towarzyszy\u0142o istotne spowolnienie gospodarcze \u2013 m\u00f3wi si\u0119, \u017ce w latach siedemdziesi\u0105tych wyst\u0105pi\u0142a stagflacja, czyli wsp\u00f3\u0142istnienie stagnacji gospodarczej i inflacji, a wi\u0119c zjawisk, kt\u00f3re (wed\u0142ug g\u0142\u00f3wnych nurt\u00f3w ekonomicznych) nie powinny razem wyst\u0119powa\u0107. Sta\u0142o si\u0119 tak, poniewa\u017c w wyniku om\u00f3wionej polityki USA (prowadz\u0105cej do upadku systemu z Bretton Woods) nast\u0105pi\u0142o \u201erozstrojenie\u201d gospodarki nie tylko ameryka\u0144skiej, ale tak\u017ce \u015bwiatowej. Proces ten zosta\u0142 pog\u0142\u0119biony poprzez kontynuowanie pakietu gospodarczego z sierpnia 1971 r. (opr\u00f3cz zawieszenia wymienialno\u015bci dolara podj\u0119to pr\u00f3by opanowania inflacji za pomoc\u0105 administracyjnego zamro\u017cenia p\u0142ac i cen oraz zdecydowano si\u0119 na wprowadzenie nowych ce\u0142 antyimportowych), na kt\u00f3ry na\u0142o\u017cy\u0142y si\u0119 szoki spowodowane podniesieniem cen ropy naftowej przez kartel OPEC w 1973 r. i latach nast\u0119pnych. Tak naprawd\u0119 USA i reszta \u015bwiata zacz\u0119li wychodzi\u0107 z tych wszystkich b\u0142\u0119dnych polityk i szok\u00f3w dopiero z pocz\u0105tkiem lat osiemdziesi\u0105tych, kiedy zasadniczo zmieniono charakter polityki gospodarczej.<\/p>\n I tu przechodzimy do d\u0142ugiej perspektywy\u2026<\/strong><\/p>\n Za\u0142amanie systemu z Bretton Woods i towarzysz\u0105ce mu p\u00f3\u017aniejsze wydarzenia spowodowa\u0142y zwrot w polityce gospodarczej praktycznie na ca\u0142ym \u015bwiecie, w kierunku, kt\u00f3ry okre\u015bla si\u0119 jako \u201eneoliberalny\u201d. Da\u0142 on priorytet samoreguluj\u0105cym si\u0119 mechanizmom rynkowym, akcentuj\u0105c cel ograniczenia i stabilizacji inflacji, przypisuj\u0105c bardziej pasywn\u0105 rol\u0119 polityce fiskalnej, wskazuj\u0105c na kluczow\u0105 rol\u0119 polityki pieni\u0119\u017cnej w utrzymaniu r\u00f3wnowagi ekonomicznej. Obecnie, a w\u0142a\u015bciwie od wybuchu kryzysu z 2008 r., jeste\u015bmy \u015bwiadkami odchodzenia od tej uproszczonej wizji polityki gospodarczej.<\/p>\n Schodz\u0105c jednak na nieco ni\u017cszy poziom uog\u00f3lnie\u0144, wskaza\u0142bym na nast\u0119puj\u0105ce d\u0142ugookresowe skutki upadku systemu z Bretton Woods. Po pierwsze, rozpowszechnienie si\u0119 \u2013 ju\u017c od 1973 r. \u2013 p\u0142ynnych kurs\u00f3w walutowych, a wi\u0119c takich, w kt\u00f3rych to przede wszystkim si\u0142y rynkowe wyznaczaj\u0105 wysoko\u015b\u0107 relacji mi\u0119dzy walutami, za\u015b rola polityki pieni\u0119\u017cnej jest ograniczona (okazjonalne interwencje walutowe) lub po\u015brednia (poprzez polityk\u0119 stopy procentowej). Po drugie, nast\u0105pi\u0142o rozpowszechnienie si\u0119 mi\u0119dzynarodowej swobody przep\u0142yw\u00f3w kapita\u0142owych, co wzmacnia\u0142o potrzeb\u0119 p\u0142ynnych kurs\u00f3w walutowych. Po trzecie, po prawie dw\u00f3ch dekadach od za\u0142amania si\u0119 systemu z Bretton Woods wykrystalizowa\u0142a si\u0119 dominuj\u0105ca do dzi\u015b strategia polityki pieni\u0119\u017cnej, tzw. strategia celu inflacyjnego, w kt\u00f3rej ten cel staje si\u0119 now\u0105 \u201ekotwic\u0105\u201d dla dzia\u0142alno\u015bci bank\u00f3w centralnych. Tej zmianie w polityce pieni\u0119\u017cnej towarzyszy\u0142o, w gruncie rzeczy j\u0105 warunkowa\u0142o, rozpowszechnienie si\u0119 niezale\u017cno\u015bci bank\u00f3w centralnych tak, aby mog\u0142y si\u0119 koncentrowa\u0107 w\u0142a\u015bnie na celu inflacyjnym. Wreszcie, po czwarte, echem upadku systemu sta\u0142ych kurs\u00f3w walutowych jest ponowne pojawienie si\u0119 tendencji do integracji monetarnej. Oczywi\u015bcie, w obecnym \u015bwiecie nasilaj\u0105cych si\u0119 ponownie zjawisk dezintegracyjnych to ostatnie stwierdzenie mo\u017ce si\u0119 wydawa\u0107 daleko nie na miejscu, ale pami\u0119tajmy, \u017ce od rozk\u0142adu systemu z Bretton Woods kraje przysz\u0142ej Unii Europejskiej k\u0142ad\u0142y nacisk na stabilizacj\u0119 wzajemnych kurs\u00f3w walutowych, co w pewnym momencie zaowocowa\u0142o powstaniem strefy euro. Zaryzykuj\u0119 wi\u0119c stwierdzenie, \u017ce strefa euro jest \u201edzieckiem\u201d upadku systemu z Bretton Woods.<\/p>\n I jeszcze ostatnia refleksja przy tym pytaniu. Definitywne odej\u015bcie kreacji pieni\u0105dza od twardej zewn\u0119trznej \u201ekotwicy\u201d w postaci zasob\u00f3w kruszcowych spowodowa\u0142o, \u017ce nie tylko polityka pieni\u0119\u017cna, ale tak naprawd\u0119 ca\u0142a polityka gospodarcza, zw\u0142aszcza makro, zacz\u0119\u0142a si\u0119 opiera\u0107 w decyduj\u0105cym stopniu na postrzeganiu w\u0142adz politycznych, ich wiarygodno\u015bci i zaufaniu do nich. W przypadku banku centralnego chodzi tu o znaczenie oczekiwa\u0144 inflacyjnych, ale tak naprawd\u0119 w polityce gospodarczej jako ca\u0142o\u015bci nastroje, oczekiwania i przekonania uczestnik\u00f3w \u017cycia ekonomicznego zacz\u0119\u0142y odgrywa\u0107 kluczow\u0105 rol\u0119 w efektywno\u015bci wdra\u017cania jej w \u017cycie. Wcze\u015bniej by\u0142o zdecydowanie inaczej \u2013 polityka gospodarcza, a wi\u0119c i j\u0105 prowadz\u0105cy, by\u0142a sp\u0119tana czy te\u017c znajdowa\u0142a si\u0119 w swoistych okowach wyznaczanych przez posiadane zasoby kruszcu, a spo\u0142ecze\u0144stwo \u2013 w mniejszym lub wi\u0119kszym stopniu \u2013 mia\u0142o tego \u015bwiadomo\u015b\u0107 i przewa\u017cnie to akceptowa\u0142o.<\/p>\n Czy zawieszenie wymienialno\u015bci by\u0142o, summa summarum, dobr\u0105 decyzj\u0105? Jakie widzi Pan zalety tej decyzji, a jakie wady?<\/strong><\/p>\n Na ten temat s\u0105 bardzo \u201erozstrzelone\u201d pogl\u0105dy. Na przyk\u0142ad ekonomi\u015bci tzw. szko\u0142y austriackiej przyjmuj\u0105 kra\u0144cowe stanowisko, twierdz\u0105c, \u017ce latem 1971 r. nast\u0105pi\u0142o \u201eostateczne morderstwo prawdziwego pieni\u0105dza\u201d; by\u0142 to, wed\u0142ug nich, przys\u0142owiowy \u201eostatni gw\u00f3\u017ad\u017a do trumny\u201d pieni\u0105dza kruszcowego. Niekt\u00f3rzy kontynuuj\u0105 ten w\u0105tek, m\u00f3wi\u0105c, \u017ce wraz z pojawieniem si\u0119 prywatnych kryptowalut (takich jak np. bitcoin) wr\u00f3cimy te\u017c do standardu waluty z\u0142otej, ale w nowym wydaniu, gdzie emisja pieni\u0105dza cyfrowego b\u0119dzie limitowana tak, jak to jest w przypadku wspomnianego bitcoina.<\/p>\n Na rozw\u00f3j form pieni\u0105dza i zasad jego funkcjonowania staram si\u0119 patrze\u0107 z innej perspektywy. Przecie\u017c systemy pieni\u0105dza kruszcowego nie by\u0142y takie fantastyczne, jak to si\u0119 czasem przedstawia, ale stwarza\u0142y mn\u00f3stwo problem\u00f3w dla ludzi (naukowo m\u00f3wimy o \u201ekonieczno\u015bci dostosowywania si\u0119 sfery realnej do zjawisk pieni\u0119\u017cnych\u201d) i tak naprawd\u0119 historyczne przyspieszenie wzrostu gospodarczego na \u015bwiecie nast\u0105pi\u0142o po poluzowaniu \u201ejarzma\u201d systemu z\u0142otej waluty, gdzie\u015b w XIX i XX wieku, r\u00f3\u017cnie w r\u00f3\u017cnych krajach. Z punktu widzenia dzisiejszych problem\u00f3w inflacyjnych i pewnego \u201erozstrojenia\u201d gospodarek t\u0119sknota za jakim\u015b zewn\u0119trznym stabilizatorem jest emocjonalnie zrozumia\u0142a, ale chyba jednak niepo\u017c\u0105dana. Czy obecnie w\u015br\u00f3d ekspert\u00f3w m\u00f3wi si\u0119 o powrocie w jakiej\u015b formie do systemu z Bretton Woods? Je\u015bli tak, w jakim aspekcie, z jakich powod\u00f3w?<\/strong><\/p>\n Odpowiadaj\u0105c na to pytanie, warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, \u017ce po upadku systemu z\u0142oto-dolarowego, jakim by\u0142 system z Bretton Woods, obecnie \u017cyjemy w dolarowym mi\u0119dzynarodowym systemie monetarnym, czego przejawem jest to, \u017ce dolar ameryka\u0144ski jest nadal g\u0142\u00f3wn\u0105 walut\u0105 rezerwow\u0105 \u015bwiata (prawie 60% ca\u0142o\u015bci rezerw dewizowych). Za spraw\u0105 pojawienia si\u0119 euro oraz wzrostu roli Chin i ich waluty \u2013 juana sytuacja ulega zmianie na niekorzy\u015b\u0107 dolara, ale wszystko wskazuje, \u017ce pozostanie on g\u0142\u00f3wn\u0105 walut\u0105 \u015bwiatow\u0105 jeszcze przez pewien czas.<\/p>\n Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce nadal \u017cyjemy w swoistym \u201ecieniu\u201d systemu z BrettonWoods.<\/strong><\/p>\n Poniewa\u017c dolar jest ci\u0105gle g\u0142\u00f3wn\u0105 walut\u0105 rezerwow\u0105 \u015bwiata, w pewnym okresie zacz\u0119to nawet m\u00f3wi\u0107, \u017ce samorzutnie powstaje \u201esystem z Bretton Woods 2\u201d. Zwi\u0105zane to by\u0142o z tym, \u017ce po azjatyckich kryzysach walutowo-finansowych z lat 1997\u20131998 wiele kraj\u00f3w, w tym przede wszystkim Chiny, zacz\u0119\u0142o gromadzi\u0107 o wiele wi\u0119ksze ni\u017c wcze\u015bniej rezerwy dolarowe. Robi\u0142y to przede wszystkim dla w\u0142asnego bezpiecze\u0144stwa, \u017ceby mie\u0107 bro\u0144 (czyli te rezerwy walutowe) w razie ataku spekulacyjnego na ich waluty. Jednak po 2014 r. globalne rezerwy dolarowe przesta\u0142y rosn\u0105\u0107, a ich nominalna wielko\u015b\u0107 ustabilizowa\u0142a si\u0119, podwa\u017caj\u0105c koncepcj\u0119 odnawiania si\u0119 systemu z Bretton Woods.<\/p>\n Niew\u0105tpliwie pewne sk\u0142adniki systemu z Bretton Woods b\u0119d\u0105 albo mog\u0105 by\u0107 wykorzystywane w ramach polityki gospodarczej, ale b\u0119d\u0105 to elementy, cz\u0119\u015bci sk\u0142adowe samego systemu, a nie system jako ca\u0142o\u015b\u0107. Mam na my\u015bli takie elementy, a w\u0142a\u015bciwie instrumenty polityki gospodarczej, jak selektywne ograniczanie swobody przep\u0142yw\u00f3w kapita\u0142owych, zw\u0142aszcza tych o spekulacyjnej naturze, albo \u2013 co zreszt\u0105 robi si\u0119 w jakim\u015b zakresie \u2013 stabilizowanie uznanych za nadmierne i niepo\u017c\u0105dane waha\u0144 kurs\u00f3w walutowych.<\/p>\n Nie ma natomiast zupe\u0142nie warunk\u00f3w politycznych, aby w jakiej\u015b postaci reaktywowa\u0107 system z Bretton Woods. Pami\u0119tajmy, \u017ce genez\u0105 tego systemu w sensie politycznym by\u0142a \u015bcis\u0142a wsp\u00f3\u0142praca dw\u00f3ch \u00f3wczesnych mocarstw \u015bwiata zachodniego: stopniowo ust\u0119puj\u0105cego \u2013 Wielkiej Brytanii oraz wielkiego zwyci\u0119zcy II wojny \u015bwiatowej, nowego hegemona, czyli Stan\u00f3w Zjednoczonych. Mo\u017cna naturalnie powiedzie\u0107, \u017ce teraz te\u017c jest podobnie: mamy dwa mocarstwa, z kt\u00f3rych jedno szybko rozszerza swoje wp\u0142ywy (Chiny), a drugie kres najbardziej dynamicznego rozwoju wydaje si\u0119 mie\u0107 ju\u017c za sob\u0105 (USA). Jednak po II wojnie \u015bwiatowej oba mocarstwa wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142y ze sob\u0105, cho\u0107 USA odgrywa\u0142y kluczow\u0105 rol\u0119. W tej chwili mi\u0119dzy g\u0142\u00f3wnymi mocarstwami mamy siln\u0105 konkurencj\u0119, u pod\u0142o\u017ca kt\u00f3rej le\u017c\u0105 odmienne interesy gospodarczo-polityczne, co nie sprzyja zak\u0142adaniu nowych struktur gospodarczych opartych na wsp\u00f3\u0142pracy. Prawd\u0105 jednak jest r\u00f3wnie\u017c to, \u017ce g\u0142\u00f3wne instytucje systemu z Bretton Woods (MFW i grupa Banku \u015awiatowego) wci\u0105\u017c funkcjonuj\u0105 i to przy ich udziale najprawdopodobniej nadal b\u0119d\u0105 zachodzi\u0142y najwa\u017cniejsze procesy koordynacyjne w \u015bwiatowej gospodarce.<\/p>\n \u00a0<\/p>\n prof. dr hab. Zbigniew Pola\u0144sk<\/strong>i <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" O systemie z Bretton Woods i jego dziedzictwie, przy okazji I cz\u0119\u015bci konferencji naukowej na ten sam temat, z kierownikiem Katedry Polityki Gospodarczej i Teorii Pieni\u0105dza SGH prof. dr. hab. Zbigniewem Pola\u0144skim rozmawia Karolina Cygonek (Gazeta SGH).\u00a0 1 lipca 1944 r. w hotelu w Bretton Woods w stanie New Hampshire (USA) rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 konferencja monetarno-finansowa,…<\/p>\n","protected":false},"author":9,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[23],"tags":[],"class_list":["post-235","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-bez-kategorii-pl"],"yoast_head":"\n
\nOdchodzenie od wymienialno\u015bci pieni\u0105dza widz\u0119 jako pewien element szerszego procesu demokratyzacji spo\u0142ecze\u0144stw i pa\u0144stw. Spo\u0142ecze\u0144stwa i ich w\u0142adze maj\u0105 coraz wi\u0119cej instrument\u00f3w, kt\u00f3re u\u0142atwiaj\u0105 prowadzenie polityki, nie tylko gospodarczej. Znowu m\u00f3wi\u0105c bardziej naukowo: wszystko staje si\u0119 coraz bardziej endogeniczne, tj. zale\u017cne od woli i zachowania nas wszystkich \u2013 podmiot\u00f3w \u017cycia spo\u0142ecznego. Nie s\u0105dz\u0119, aby spo\u0142ecze\u0144stwa zesz\u0142y z tej drogi rozwoju, tak\u017ce w obszarze pieni\u0105dza. Rzecz raczej w tym, aby\u015bmy nauczyli si\u0119 lepiej zarz\u0105dza\u0107 tym, co mamy, m.in. w\u0142a\u015bnie pieni\u0105dzem.<\/p>\n
\n
\nPracuje w SGH od 1982 r. W roku 1998 zosta\u0142 powo\u0142any na kierownika Katedry Polityki Pieni\u0119\u017cnej, od po\u0142owy 2020 r. jest kierownikiem Katedry Polityki Gospodarczej i Teorii Pieni\u0105dza. W roku 2000 nadano mu tytu\u0142 profesora nauk ekonomicznych. Jego g\u0142\u00f3wne zainteresowania naukowe koncentruj\u0105 si\u0119 wok\u00f3\u0142 problematyki teorii pieni\u0105dza i polityki pieni\u0119\u017cnej, bankowo\u015bci centralnej oraz system\u00f3w finansowych. Od roku 1987 jest te\u017c zatrudniony w NBP, pracuj\u0105c w jego kolejnych departamentach analityczno-badawczych. W latach 1990\u20131991 by\u0142 na stypendium Fulbrighta (University of Maryland), natomiast w latach 1992\u20131993 \u2013 stypendyst\u0105 rz\u0105du Kanady (Carleton University). W roku 2006 uczestniczy\u0142 w misji MFW na Ukrainie, a w 2007 r. pracowa\u0142 w EBC nad kwestiami gospodarki rosyjskiej.<\/p>\n