My\u015bl ekonomiczn\u0105 tworz\u0105 r\u00f3\u017cne, czasami konkuruj\u0105ce ze sob\u0105 teorie. Spo\u015br\u00f3d licznych rzeczy, kt\u00f3re je \u0142\u0105cz\u0105, \u00a0na pierwszy plan wysuwaj\u0105 si\u0119 za\u0142o\u017cenia co do natury ludzkiej umo\u017cliwiaj\u0105ce wszelk\u0105 analiz\u0119. Za\u0142o\u017cenia te ewoluowa\u0142y wraz z post\u0119pem wiedzy w r\u00f3\u017cnych dyscyplinach, przek\u0142adaj\u0105c si\u0119 na modyfikacje uznanych przez uczonych teorii wraz z wypieraniem tych najstarszych wyros\u0142ych z O\u015bwiecenia jako opartych na b\u0142\u0119dnym przekonaniu o racjonalno\u015bci cz\u0142owieka. Czy rzeczywi\u015bcie ojcowie ekonomii zbyt idealistycznie podchodzili do roli racjonalno\u015bci w kierowaniu ludzkim zachowaniem?<\/p>\n
Jak stwierdzi\u0142 filozof i psycholog S. Pinker w ksi\u0105\u017cce \u201eRacjonalno\u015b\u0107. Co to jest? Dlaczego jej brakuje? Dlaczego ma znaczenie?\u201d, pogl\u0105d, \u017ce ludzie s\u0105 irracjonalni, sta\u0142 si\u0119 \u015bwieckim dogmatem. Na wadliwo\u015b\u0107 tego stanowiska wskaza\u0142 on fakt, i\u017c zdolno\u015bci poznawcze cz\u0142owieka s\u0105 dziedzictwem naszego gatunku niezale\u017cnie od kultury, z jakiej si\u0119 wywodzi (S. Pinker powo\u0142a\u0142 si\u0119 na badania plemienia San z pustyni Kalahari przeprowadzone przez L. Liebenberga ukazuj\u0105ce istnienie racjonalno\u015bci jako charakterystyki dzia\u0142ania ludzkiego m\u00f3zgu, czyli zdolno\u015bci do wykorzystywania dost\u0119pnej wiedzy do osi\u0105gania cel\u00f3w). Okazuje si\u0119, \u017ce cz\u0142owiek wykazuje si\u0119 wi\u0119ksz\u0105 racjonalno\u015bci\u0105, gdy przetwarzane przez niego informacje s\u0105 wyraziste i wa\u017cne z punktu widzenia jego egzystencji, co mo\u017ce oznacza\u0107, \u017ce za\u0142o\u017cenie o racjonalno\u015bci podmiot\u00f3w w sferze gospodarowania nie jest zbyt daleko id\u0105cym uproszczeniem wizji natury ludzkiej (homo oeconomicus<\/em> A. Smitha). \u00a0<\/p>\n Inaczej sprawa wygl\u0105da w odniesieniu do obrony swoich ulubionych pogl\u0105d\u00f3w. Powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na D. Kahnemana, S. Pinker stwierdzi\u0142, i\u017c jeste\u015bmy bardziej irracjonalni, gdy obstajemy przy w\u0142asnym zdaniu w \u017carliwych sporach. Wida\u0107 to \u201ego\u0142ym okiem\u201d w przypadku spor\u00f3w politycznych. Dzieje si\u0119 tak dlatego, \u017ce wszyscy jeste\u015bmy obarczeni skrzywieniem egotycznym (pragnieniem postawienia na swoim) i innymi b\u0142\u0119dami poznawczymi, kt\u00f3re mo\u017cemy pokona\u0107 tylko w toku dyskusji i wielokrotnego analizowania w\u0142asnych przekona\u0144. W ten spos\u00f3b jako spo\u0142ecze\u0144stwo jeste\u015bmy bardziej racjonalni ni\u017c ka\u017cdy jego cz\u0142onek z osobna.<\/p>\n Z punktu widzenia historii my\u015bli ekonomicznej szczeg\u00f3lnie wymowny jest sofizmat psychogenetyczny, czyli b\u0142\u0105d polegaj\u0105cy na ocenie idei nie pod k\u0105tem jej prawdziwo\u015bci, lecz pochodzenia. Jednym z najbardziej spektakularnych tego przyk\u0142ad\u00f3w jest b\u0142\u0105d pope\u0142niony przez K. Marksa w \u201eKapitale\u201d, gdzie wyrazi\u0142 dobitnie, \u017ce ekonomia klasyczna nie mo\u017ce zosta\u0107 uznana za wiarygodn\u0105 z powodu jej finansowania przez bur\u017cuazj\u0119. Nieszcz\u0119\u015bcie wynikaj\u0105ce z tego b\u0142\u0119du objawi\u0142o si\u0119 w postaci dominacji ekonomii marksowskiej na uniwersytetach kraj\u00f3w Europy Wschodniej przez dziesi\u0105tki lat od zako\u0144czenia drugiej wojny \u015bwiatowej. Dlatego tak wa\u017cne jest przes\u0142anie Pinkera p\u0142yn\u0105ce z jego ksi\u0105\u017cki: nale\u017cy przypomina\u0107, \u017ce idee mog\u0105 by\u0107 prawdziwe albo fa\u0142szywe, sp\u00f3jne wewn\u0119trznie albo sprzeczne i nie ma to nic wsp\u00f3lnego z ich autorami.<\/p>\n Problematyczne pozostaje miejsce s\u0105d\u00f3w warto\u015bciuj\u0105cych, kt\u00f3rych nie spos\u00f3b wyeliminowa\u0107, a nawet nie powinno si\u0119 tego robi\u0107. Jak pisa\u0142 L. von Mises s\u0105 one spr\u0119\u017cynami ludzkiego dzia\u0142ania i pozwalaj\u0105 nam zast\u0119powa\u0107 gorsze warunki \u017cycia lepszymi, ale trzeba mie\u0107 na uwadze to, i\u017c nie istniej\u0105 warto\u015bci absolutne i wieczne, gdy\u017c z natury rzeczy s\u0105 one subiektywne (wynikaj\u0105 z preferencji). W nauce jednak, w tym w ekonomii \u201ewskazanie na stronniczo\u015b\u0107 teoretyka w \u017caden spos\u00f3b nie zast\u0119puje obalenia jego doktryn za pomoc\u0105 uzasadnionych argument\u00f3w.\u201d By\u0107 mo\u017ce racjonalno\u015b\u0107 cz\u0142owieka objawia si\u0119 w\u0142a\u015bnie w umiej\u0119tno\u015bci walki z b\u0142\u0119dami poznawczymi, dzi\u0119ki czemu mo\u017ce rozwija\u0107 si\u0119 nauka i cywilizacja.<\/p>\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" My\u015bl ekonomiczn\u0105 tworz\u0105 r\u00f3\u017cne, czasami konkuruj\u0105ce ze sob\u0105 teorie. Spo\u015br\u00f3d licznych rzeczy, kt\u00f3re je \u0142\u0105cz\u0105, \u00a0na pierwszy plan wysuwaj\u0105 si\u0119 za\u0142o\u017cenia co do natury ludzkiej umo\u017cliwiaj\u0105ce wszelk\u0105 analiz\u0119. Za\u0142o\u017cenia te ewoluowa\u0142y wraz z post\u0119pem wiedzy w r\u00f3\u017cnych dyscyplinach, przek\u0142adaj\u0105c si\u0119 na modyfikacje uznanych przez uczonych teorii wraz z wypieraniem tych najstarszych wyros\u0142ych z O\u015bwiecenia jako…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[23],"tags":[],"class_list":["post-247","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-bez-kategorii-pl"],"yoast_head":"\n