Ekonomi\u015bci wolnorynkowi (przede wszystkim austriaccy) wp\u0142yn\u0119li na powszechne przekonanie, \u017ce w\u0142asno\u015b\u0107 prywatna i ograniczona obecno\u015b\u0107 pa\u0144stwa w gospodarce to fundament demokracji. Po do\u015bwiadczeniach centralnego planowania w Europie Wschodniej i dominuj\u0105cej roli rz\u0105du w gospodarce chi\u0144skiej uznano, i\u017c sporo racji niesie stwierdzenie o konieczno\u015bci deregulacji, przynajmniej wewn\u0105trz kraj\u00f3w. Z handlem mi\u0119dzynarodowym r\u00f3\u017cnie bywa\u0142o. Rzeczywisto\u015b\u0107 zawsze przynosi refleksj\u0119 nad s\u0142uszno\u015bci\u0105 dominuj\u0105cych paradygmat\u00f3w, a historia my\u015bli ekonomicznej pokazuje nam, jak nowe jest stare.<\/p>\n
Obecnie Stany Zjednoczone Ameryki wracaj\u0105 do praktyk protekcjonistycznych w duchu niemieckiej szko\u0142y historycznej zrywaj\u0105cej z ekonomi\u0105 klasyczn\u0105 i jej teori\u0105 koszt\u00f3w komparatywnych ukazuj\u0105c\u0105 korzy\u015bci z braku barier w handlu mi\u0119dzynarodowym dla jego wszystkich uczestnik\u00f3w bez wzgl\u0119du na poziom rozwoju gospodarczego. Dziewi\u0119tnastowieczna niemiecka szko\u0142a historyczna postulowa\u0142a deregulacj\u0119 na rynku krajowym oraz ochron\u0119 celn\u0105 raczkuj\u0105cego przemys\u0142u przed konkurencj\u0105 z uprzemys\u0142owionych gospodarek, a jej prekursorem by\u0142 Friedrich List: ojciec protekcjonizmu ameryka\u0144skiego. Wed\u0142ug Lista agrarne pa\u0144stwa niemieckie (przed zjednoczeniem w 1871 roku) oraz Stany Zjednoczone powinny stosowa\u0107 c\u0142a na towary brytyjskie, aby dor\u00f3wna\u0107 Wielkiej Brytanii w poziomie uprzemys\u0142owienia. W przysz\u0142o\u015bci bariery w handlu mi\u0119dzynarodowym powinny zosta\u0107 zniesione, \u017ceby podnie\u015b\u0107 jako\u015b\u0107 krajowych produkt\u00f3w konkuruj\u0105cych z zagranicznymi. Strategi\u0119 t\u0119 stosowa\u0142y kraje azjatyckie w procesie industrializacji w wieku dwudziestym (m.in. Japonia). Wsp\u00f3\u0142praca na styku rz\u0105du i kapita\u0142u pokazywa\u0142a, jak w\u0142asno\u015b\u0107 prywatna i ograniczenia w imporcie pomagaj\u0105 wzrostowi produktywno\u015bci kapita\u0142u, dzi\u0119ki ochronie przed konkurencj\u0105.<\/p>\n
Wiek dwudziesty i wprowadzenie w \u017cycie marksowskich idea\u0142\u00f3w w cz\u0119\u015bci \u015bwiata pokaza\u0142y, \u017ce wyw\u0142aszczenie kapitalist\u00f3w nie przynios\u0142o wolno\u015bci robotnikom oraz nie podnios\u0142o efektywno\u015bci gospodarek, chocia\u017c pocz\u0105tkowo przyspieszy\u0142o proces industrializacji. Uznano, \u017ce bez w\u0142asno\u015bci prywatnej \u015brodk\u00f3w produkcji nie ma odpowiednich bod\u017ac\u00f3w w postaci realizacji w\u0142asnego interesu przedsi\u0119biorc\u00f3w nastawionych na maksymalizacj\u0119 zysku, kt\u00f3ry to cel pozwala\u0142by na efektywn\u0105 alokacj\u0119 zasob\u00f3w. Efektywna alokacja zasob\u00f3w wi\u0105\u017ce si\u0119 z minimalizacj\u0105 koszt\u00f3w produkcji i maksymalizacj\u0105 efektu, czyli produkcji, co w teorii powinno prowadzi\u0107 do zaspokojenia potrzeb wi\u0119kszo\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa. Wolny rynek zgodnie z pewnymi teoriami ekonomicznymi gwarantuje nam to. Ale czym jest wolny rynek? Potocznie uto\u017csamia si\u0119 go z wolno\u015bci\u0105 od ingerencji pa\u0144stwa w postaci regulacji prawnych, ale w teorii ekonomii wolny rynek to taki, na kt\u00f3rym m.in. nie istniej\u0105 bariery wej\u015bcia, przede wszystkim kapita\u0142owe. Czy wsp\u00f3\u0142czesne gospodarki s\u0105 wolnorynkowe, a je\u017celi nie to, czy mog\u0105 takimi sta\u0107 si\u0119? Nie. Pa\u0144stwo jest cz\u0119\u015bci\u0105 gospodarki i ma pewne klasyczne funkcje do spe\u0142niania, jak zapewnienie powszechnej edukacji, ochrony granic itd. Opr\u00f3cz tego istniej\u0105 wielkie korporacje, kt\u00f3re tworz\u0105 pot\u0119\u017cne kapita\u0142owe bariery wej\u015bcia do kluczowych ga\u0142\u0119zi przemys\u0142u, co odr\u00f3\u017cnia wsp\u00f3\u0142czesne gospodarki od tych z wcze\u015bniejszych etap\u00f3w industrializacji (gdy Adam Smith w XVIII wieku pisa\u0142 o potrzebie wolno\u015bci gospodarczej, obserwowa\u0142 odchodzenie od rzemios\u0142a na rzecz ma\u0142ych manufaktur). \u017b\u0105danie deregulacji w czasach rozro\u015bni\u0119tych rynk\u00f3w finansowych oraz wp\u0142ywu cyfrowych gigant\u00f3w na spo\u0142ecze\u0144stwa jest nie tylko niebezpieczne dla demokracji, lecz tak\u017ce \u015bmieszne. W jaki spos\u00f3b dosz\u0142o do tego, \u017ce biedni ludzie w Stanach Zjednoczonych uto\u017csamiaj\u0105 sw\u00f3j interes z interesami miliarder\u00f3w?<\/p>\n
Na to pytanie zdaje si\u0119 odpowiada\u0107 John Kenneth Galbraith, wybitny ameryka\u0144ski ekonomista, kt\u00f3ry w spos\u00f3b trafny opisa\u0142 struktur\u0119 dwudziestowiecznej gospodarki ameryka\u0144skiej adekwatnej do opisu wsp\u00f3\u0142czesnych gospodarek kraj\u00f3w uprzemys\u0142owionych. Wed\u0142ug niego funkcjonuj\u0105 obok si\u0119 dwa r\u00f3wnoleg\u0142e sektory: sektor rynkowy (ma\u0142e, zatomizowane przedsi\u0119biorstwa) oraz sektor planuj\u0105cy (wielkie korporacje). Sektor rynkowy dzia\u0142a w spos\u00f3b zbli\u017cony do schematu neoklasycznego w oparciu o motyw maksymalizacji zysku, przy czym przedsi\u0119biorstwa te nie maj\u0105 wp\u0142ywu na regulacje oraz ceny. Sektor planuj\u0105cy wymaga w swojej dzia\u0142alno\u015bci ogromnych nak\u0142ad\u00f3w kapita\u0142owych, co wyd\u0142u\u017ca proces produkcji i zwi\u0119ksza ryzyko. Skoro tak, konieczne jest zagwarantowanie popytu na wytwarzane dobra i us\u0142ugi. Mo\u017cna to osi\u0105gn\u0105\u0107 poprzez wp\u0142yw na rz\u0105d (lobby), kt\u00f3ry mo\u017ce tworzy\u0107 korzystne regulacje prawne lub dokonywa\u0107 zakup\u00f3w w okresie dekoniunktury (keynesowskie zakupy rz\u0105dowe maj\u0105ce na celu pobudzenie zagregowanego popytu w sytuacji niedostatecznego poziomu inwestycji prywatnych). Jak przekona\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwo o konieczno\u015bci realizacji interesu korporacji przez rz\u0105d? Wystarczy podeprze\u0107 si\u0119 teori\u0105 neoklasyczn\u0105, kt\u00f3ra powsta\u0142a w innych uwarunkowaniach i powtarza\u0107 mit o suwerenno\u015bci konsumenta, kt\u00f3rego potrzeby zaspakajaj\u0105 korporacje. Konsument p\u0142aci, a wi\u0119c potrzebuje. Narz\u0119dzia wytwarzania potrzeb w postaci dzia\u0142\u00f3w marketingowych s\u0105 pomijane milczeniem. Promowanie marek na uczelniach w zamian za drobne gad\u017cety te\u017c umyka obserwacji, bo przecie\u017c komercjalizacja bada\u0144 wymaga wsp\u00f3\u0142pracy nauki i biznesu. W ko\u0144cu, jak pisa\u0142 Galbraith ludzie uwierzyli, \u017ce interesy korporacji s\u0105 to\u017csame z interesami konsument\u00f3w stanowi\u0105cych spo\u0142ecze\u0144stwo, wyborc\u00f3w\u2026<\/p>\n
I oto mamy biznes w s\u0142u\u017cbie spo\u0142ecze\u0144stwa: miliarderzy zagwarantuj\u0105 wolno\u015b\u0107 s\u0142owa, wolno\u015b\u0107 gospodarcz\u0105, r\u00f3wno\u015b\u0107 wobec prawa, godne warunki pracy, odpowiedni udzia\u0142 czynnika pracy w korzy\u015bciach ze wzrostu gospodarczego, kt\u00f3ry dzi\u0119ki deregulacji b\u0119dzie mia\u0142 miejsce\u2026<\/p>\n
W latach 1925-1929 w USA p\u0142ace wzros\u0142y o 5%, a zyski z kapita\u0142u o 86%.<\/p>\n
\u00a0<\/strong><\/p>\n Bibliografia:<\/strong><\/p>\n Galbraith, \u201eEkonomia a cele spo\u0142eczne\u201d, PWN, Warszawa 1979.<\/p>\n Korczyk M., \u201eJanusz Gedymin Zieli\u0144ski 1931-1979. Portret ekonomisty\u201d, SGH, Warszawa 2020.<\/p>\n Korczyk M. \u201eM\u0142ynarski vs Triffin: jeden czy dwa dylematy\u201d, [w:] \u201eSystem z Bretton Woods i jego dziedzictwo. Od pieni\u0105dza z\u0142otego do cyfrowego\u201d, red. Bartkowiak R., Ostaszewski J., Pola\u0144ski Z., SGH, Warszawa 2022.<\/p>\n List F., \u201eNational System of Political Economy\u201d, Longmans, Green and Co, London 1909.<\/p>\n Pigou, A. C., \u201eEconomics of Walfare\u201d, Macmillan, London, 1920.<\/p>\n \u00a0<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Ekonomi\u015bci wolnorynkowi (przede wszystkim austriaccy) wp\u0142yn\u0119li na powszechne przekonanie, \u017ce w\u0142asno\u015b\u0107 prywatna i ograniczona obecno\u015b\u0107 pa\u0144stwa w gospodarce to fundament demokracji. Po do\u015bwiadczeniach centralnego planowania w Europie Wschodniej i dominuj\u0105cej roli rz\u0105du w gospodarce chi\u0144skiej uznano, i\u017c sporo racji niesie stwierdzenie o konieczno\u015bci deregulacji, przynajmniej wewn\u0105trz kraj\u00f3w. Z handlem mi\u0119dzynarodowym r\u00f3\u017cnie bywa\u0142o. Rzeczywisto\u015b\u0107 zawsze przynosi…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[23],"tags":[],"class_list":["post-260","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-bez-kategorii-pl"],"yoast_head":"\n